کانال استانبول؛ پروژه قرن یا باتلاق شهر؟

دیدارنیوز _ رضا قنبری*: بالاخره شمارش معکوس برای آغاز بزرگترین پروژه عمرانی جمهوری ترکیه پایان یافت؟! "کانال استانبول" (Kanal İstanbul) که در موازات تنگه بسفر، دریای مرمره را به دریای سیاه متصل می‌کند و حالا اردوغان این فرصت تاریخی را یافته تا یکی از آرزو‌های پانصد ساله اخیر حاکمان استانبول را بنام خود ثبت کند. بزرگترین پروژه عمرانی یک دهه اخیر جهان که با ایجاد یک آبراهه جدید در دل خاورمیانه وزن ترکیه را در حمل ونقل دریایی - نظامی جهان به طور چشمگیری افزایش خواهد داد. وعده اردوغان در انتخابات سال ۲۰۱۱ که طبق برنامه ریزی‌ها در صدمین سالگرد جمهوریت ترکیه در سال ۲۰۲۳ افتتاح خواهد شد. پروژه‌ای که مخالفانی، چون اکرم امام اغلو (Ekrem imamoğlu) شهردار استانبول از خطرات زیست محیطی و اجتماعی آن می‌گویند و در بین بخش‌های نظامی - امنیتی هم کم منتقد ندارد. مثلا اوایل آوریل امسال ۱۰۴ ژنرال بازنشسته نیروی دریایی با نگرانی در مورد اثرات امنیتی "کانال استانبول" از تبدیل شدن دریای سیاه به حیاط خلوت ناو‌های جنگی ابراز نگرانی کرده بودند. هر چند اردوغان آن نامه شبانه را کودتای پنهان علیه خواست ملت خواند و ماجرا به دستگیری بیش از ده تن از ژنرال‌ها ختم شد. اما حالا در اولین روز‌های تابستان ۲۰۲۱ تورگای چولاک (Turgay çolak) مدیر بزرگرا‌های استانبول طبق برنامه از پیش تعیین شده کلنگ ساخت یکی از پل‌های "کانال استانبول" را به زمین می‌زند.

فایل صوتی این یادداشت را بشنوید:

چرایی اصرار اردوغان برای ساخت کانال استانبول: ثروت و قدرت

• افزایش قدرت منطقه ای: طبق قرارداد مونترو (۱۹۳۶) تنگه بسفر یک آبراه بین المللی با حق حاکمیت کشور‌های ساحلی دریای سیاه است و ترکیه تنها نقش تسهیل گری در حمل ونقل دریایی این تنگه را دارد و کشور‌های فاقد ساحل در دریای سیاه فقط با موافقت اعضای این قرارداد حق استفاده از آن را دارند. اما با وجود "کانال استانبول"، پس از حدود یک قرن دوباره پای دوستان ترکیه به دریای سیاه باز خواهد شد و مثلا از سواحل روسیه می‌توان برای ناو‌های هواپیما بر آمریکایی دست تکان داد؟! ترکیه با "کانال استانبول" یک کارت مهم برای بازی با غرب و روسیه یافته و همسایگانش در دریای سیاه بیشتر از گذشته باید خود را با او هماهنگ کنند.
•  درآمد‌های اقتصادی: کانال استابول شهر را به سه قسمت آسیایی، توریستی و اروپایی تقسیم خواهد کرد. در واقع مناطق توریستی، چون خیابان استقلال، کاخ توپکاپی، مساجد آبی و آیا صوفیه، بازار بزرگ، بسیاری از مراکز خرید بصورت یک جزیره در بین کانال استانبول و تنگه بسفر قرار خواهند گرفت. افزایش جذابیت سرمایه گذاری در بازار املاک استانبول، گسترش بازار‌های تجاری و البته تمرکز بیشتر در خدمات رسانی به میلیون‌ها توریست از اهداف اقتصادی این کانال است. ضمن اینکه ترکیه با تعرفه عبور روزانه ۱۶۰ کشتی از کانال استانبول سالانه حدود یک میلیارد دلار درآمد کسب خواهد کرد.
• اهداف زیست محیطی: یکی از نقاط اصلی اختلاف "کانال استانبول" نگرانی دو طرف ماجرا از پیامد‌های زیست محیطی این پروژه است. موافقان کانال با نگرانی از عبور هزاران نفتکش غول پیکر از تنگه بسفر از نشت و واژگون شدن یکی از این مخازن میلیون مترمکعبی نگرانند و بر جنبه‌های تاریخی و توریستی شاخ زرین آناتولی تاکید می‌کنند در حالی که مخالفان کانال به قطع ۴۰۰ هزار درخت جنگل‌های شمال استانبول، هدر رفت منابع آب شرب زیر زمینی شهر، افزایش امکان زلزله در منطقه و تاثیر منفی بر اکوسیستم دریای مرمره اشاره می‌کنند. استدلال‌های که اتفاقا از هر دو سمت دارای پایه‌های قوی و منطقی است و در یکی از آخرین آن‌ها گیر افتادن کشتی غول پیکر اورگرین (Evergreen) در کانال سوئز توجه‌ها را به سمت اهمیت "کانال استانبول" در حفظ میراث تاریخی تنگه بسفر جلب کرد.
  اما این پروژه میلیارد دلاری چگونه ساخته خواهد شد؟ بر چه مناطقی از شهر تاثیر می‌گذارد و آیا حضور عدالت و توسعه را در "آک سرای" (AK Saray) تمدید خواهد کرد؟ این سوالی است که در شماره بعدی این ستون به آن پاسخ خواهیم داد. 
  
  *روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل ترکیه