کارکرد وساطت روسیه، میان ایران و آمریکا

دیدارنیوزـ *محمدمنصورنژاد: این ایام سخن از میانجگری روس میان آمریکا و ایران است. چند نکته قابل تامل در این باب:
الف) بین روس و آمریکا نسبت به ایران، اشتراک نظر‌هایی وجود دارد:

۱. همانند روس، آمریکا هم فعلا بدنبال سرنگونی رژیم نیست؛ (مگر آنکه به آلترناتیو پیشنهادی مناسب و مشترک برسند.)

۲. همانند آمریکا، روس هم نمی‌خواهد ایران خیلی نیرومند شود؛ از جمله هسته‌ای شدن ایران را نه روس و نه آمریکا نمی‌پذیرند.

۳. نیز آمریکا و روس نسبت به بقای اسراییل نظر مشترک دارند. در این داستان روس‌ها با اسراییل هم هماهنگ کردند و خواسته قطعی آنان یعنی لغو هسته‌ای شدن ایران را تامین می‌کنند.

ب)، اما تفاوت ها:

۱. از موضوعاتی که در باب آن تفاوت نگاه وجود دارد: گسترش سلاح موشکی و شیوه فعالیت نیابتی ایران در منطقه است که روس‌ها با آمریکا و ایران، در این میادین معامله و بازی می‌کنند

۲. روس از معامله مستقیم ایران و آمریکا ضرر می‌کند و در سایه می‌ماند، اما در این وساطت، مزد‌ها و سود‌هایی از جمله در داستان اکراین بدست می‌آورد.

۳. گرچه قطر، عمان و عربستان نیز می‌توانند واسطه‌های دیگر صلح میان آمریکا و ایران باشند، اما معلوم است که در این صورت، روسیه نفعی نمی‌برد و بلکه زیان می‌کند. اما نفع روسیه آن است که محور اتفاقات منطقه‌ای باشد.

ج). وساطت روس، فایده اش برای ترامپ و آمریکا چیست؟

۱. از غایات مهم، فاصله انداختن میان رقیب اصلی اقتصادی اش (چین)، با روسیه است. (تضعیف ائتلاف شرق، که نتیجه آن، تقویت جریان غرب است).

۲. مطالباتش از ایران، مثلا توقف پیشرفت در صنعت هسته‌ای را از طریق روسیه (که ایران به پوتین گرایش و بلکه حرف شنوی دارد) مطرح و راحتتر اجرایی می‌کند.

۳. هزینه پشتیبانی مادی از اکراین در جنگ با روس را قطع و صرفه جویی اقتصادی قابل توجه می‌کند.

د) موقعیت ایران در این میانجگری چیست؟

۱. ایران در دوران ترامپ با توجه به شرایط بین المللی تازه و نیز مشکلات درونی نمی‌تواند از مذاکره بگریزد. این مجرا راهی را برای گفتگو می‌گشاید.

۲. از موانع عادی شدن روابط ایران با غرب و به ویژه آمریکا، همواره روس‌ها بودند که نفوذ امنیتی بالایی هم بر ایران دارند. اما اینجا خود روسها، تسهیلگرند و مانعی در بین نیست.

۳. در چند دهه اخیر از دلایل بلاتکلیفی ایران در سیاست خارجی، سردرگمی در گزینش میان گرایش به شرق یا غرب بود. در این داستان خود به خود بخشی از شرق با مهمترین قدرت غرب را همزمان در کنار هم دارد و تا حدودی تکلیفش روشن می‌شود.

۴. در مواردی که روس و آمریکا نظر مشترک دارند (محدودیت هسته ای)، ایران حق انتخابی ندارد و باید تمکین کند. کارت بازی ایران در جایی است که بین آن دو قدرت تفاوت نظر و یا تعارض منافع وجود دارد. شناخت مصادیق و موضوعاتی که از سویی نگاه روس و آمریکا از هم متمایز است و از سوی دیگر به ایران ربط پیدا میکند، مهمترین کار کارشناسان ایرانی است.

۵. مقامات ایرانی باید در ذهن این پیش فرض غلط را تصحیح کنند که روسیه متحد ایران است و در این مذاکرات حتما منافع ملی ایران را کاملا رعایت می‌کند! باید بدانند که روس هم مانند آمریکا تنها منافع ملی خود را می‌جوید و در این مذاکرات ایرانیان لازم است مستقل و بر اساس ملاحظه منافع ملی کشور تصمیم بگیرند و لاغیر.

*فعال سیاسی