دیدارنیوز: گردشگری در ایران در رکودی سنگین فرو رفته است. با شروع ناآرامیها در دیماه یکی یکی رزروها لغو شدند و آژانسها و گردشگران انفرادی تصمیم گرفتند سفرشان را به زمانی دیگر موکول کنند. این وضعیت به ویژه شهرهای جنوبی را تحتتاثیر قرار داد که فصل اوج سفرهایشان دی و بهمن ماه است. در روزهای اخیر وارد یک مرحله تعلیق هم شدهایم که به عرصه بینالملل برمیگردد.
در این شرایط چه میتوان کرد؟ فرید جواهرزاده، مدرس گردشگری، ضمن توضیح تبعات چنین پدیدهای بر صنعت گردشگری، از توسعه زیرساختها در این وضعیت میگوید و اینکه باید خود را برای آینده آماده کرد. به گفته او بحران در این حوزه در نهایت خاتمه مییابد و باید خود را برای روزهای پر رونق توریسم آماده کرد.
جواهرزاده با اشاره به اینکه صنعت گردشگری ایران در حال حاضر با مجموعهای از چالشها و نابسامانیها مواجه است، میگوید: در حال حاضر هتلها و واحدهای اقامتی در بسیاری از مقاصد کشور یا خالی هستند یا پایینتر از پیشبینیها فعالیت میکنند. نمیتوان وضعیت گردشگری را در این مقطع مطلوب ارزیابی کرد؛ بلکه با نوعی رکود و ناکامی مواجهیم. این رکود، اگرچه ناشی از تحولات اخیر است، اما تنها محدود به آن نیست و با شرایط فصلی نیز ارتباط مستقیم دارد. ایران در طول سال دو فصل گردشگری عمده دارد؛ فصلهای پرگردشگر و فصلهای کمگردشگر. در ماههای دی و بهمن، بسیاری از مناطق کشور در دوره کمگردشگر قرار دارند و بنابراین اثر تحولات اخیر کمتر آنها را تحتتاثیر خود قرار میدهد.
به گفته این مدرس گردشگری اگر این تحولات در فصل اوج گردشگری، برای مثال خردادماه یا ابتدای تابستان، رخ میداد، پیامدهای آن بسیار شدیدتر بود. هتلها و واحدهای اقامتی که در این دوره معمولا ظرفیت کامل خود را دارند، به یکباره خالی میشدند و ضربه جدی به کل زنجیره گردشگری وارد میکرد. او اضافه میکند: با این حال، نمیتوان اثرات منفی را نادیده گرفت؛ این رکود، بهطور موقت آسیبها را کاهش داده، اما تاثیرات بلندمدت آن میتواند در روزها، هفتهها و ماههای آینده آشکار شود.
جواهرزاده با ابراز نگرانی از اینکه رکود توریسم به فصل اوج سفرهای نوروزی و بهار کشیده شود، میگوید: اگر این شرایط ناپایدار به این ایام متصل شود، تاثیر منفی جدی بر گردشگری و اقتصاد کشور خواهد گذاشت. در چنین شرایطی، نیازمند برنامهریزی دقیق و سیاستگذاری هدفمند هستیم تا بتوانیم از خسارات احتمالی جلوگیری کنیم و از فرصتهای بازسازی بهرهمند شویم.
این مدرس گردشگری معتقد است که توریسم در کشور ما تعطیلبردار نیست. او دو دلیل اصلی برای این ادعا دارد و بیان میکند: نخست اینکه بخش قابلتوجهی از معیشت خانوارهای ایرانی به صنعت گردشگری وابسته است، بهویژه در شهرهای گردشگرپذیری مانند مشهد، کیش و شهرهای شمالی کشور. تعداد اقامتگاهها، مراکز پذیرایی و سایر تاسیسات گردشگری در این شهرها زیاد است و زندگی روزمره مردم این مناطق تا حد زیادی به فعالیتهای مرتبط با گردشگری وابسته است.
دلیل دوم اهمیت گردشگری از نظر جواهرزاده، اثر روانی سفر بر جامعه است. او اضافه میکند: جامعه ایران در شرایط فشار روانی و التهاب اجتماعی قابلتوجهی قرار دارد و تحولات اخیر بر روابط فردی، خانوادگی و اجتماعی تاثیرگذار بوده و فشارهای روانی روزمره افزایش یافته است. در چنین شرایطی، سفر میتواند نقش مهمی در بازسازی روانی جامعه ایفا کند. سفر صرفا جابهجایی از مکانی به مکان دیگر نیست، بلکه فرصتی برای آرامش ذهن، کاهش استرس و خروج از چرخههای فرساینده روزمره است. این موضوع به حدی اهمیت دارد که بسیاری از پزشکان و متخصصان سلامت روان، سفر را راهکاری موثر برای کاهش استرس و ارتقای سلامت روان توصیه میکنند.
دی و بهمن فصل اوج سفر به مناطق جنوبی است. با این حال ما شاهدیم که در جنوب و شمال و سایر مناطق رزروها لغو شده و فعالان این حوزه با چالشهای متعدد مواجه شدهاند. جواهرزاده با قبول این شرایط، به مجموعه مشکلات این صنعت در سالهای اخیر اشاره کرده و میافزاید: صنعت گردشگری ایران طی سالهای اخیر با مجموعهای از چالشهای پیچیده مواجه بوده است. فشارهای اقتصادی، نوسانات ارزی، تحریمهای بینالمللی و تحولات ژئوپلیتیک منطقه، بهطور ملموس موجب کاهش گردشگری ورودی و افت درآمدهای ارزی شدهاند. بهطور کلی میتوان گفت گردشگری ایران سالهاست وارد فاز رکود عملیاتی شده است؛ رکودی که هم گردشگری خارجی و هم گردشگری داخلی را تحتتاثیر قرار داده است. با این حال، در ادبیات حرفهای گردشگری، راهبرد مهمی وجود دارد: رکود، زمانی برای بازسازی است نه تعطیلی فعالیتها.
او ادامه میدهد: همانطور که یک بنگاه تولیدی در دوره بحران به تحقیق و توسعه، بهبود ساختارها و برنامهریزی آینده میپردازد، صنعت گردشگری نیز باید در دوران رکود بر آموزش نیروی انسانی، ارتقای کیفیت خدمات، توسعه گردشگری تخصصی و تدوین استراتژیهای بلندمدت تمرکز کند. بحرانهای اقتصادی و سیاسی تنها مختص ایران نیست و بسیاری از کشورهای جهان نیز با چنین شرایطی مواجهاند، اما سیاستگذاران آنها از این دورهها برای تقویت زیرساختها و آمادهسازی برای دوره رونق استفاده میکنند.
به گفته این مدرس گردشگری اگر شرایط در آینده به ثبات برسد و موجی از گردشگران داخلی و خارجی وارد کشور شود، باید پرسید آیا زیرساختها آمادگی لازم را دارند؟ پاسخ به این پرسش منفی است. او میگوید: شکافهای مهارتی جدی در نیروی انسانی گردشگری وجود دارد که مانعی برای رقابتپذیری بینالمللی ایران است. دوره رکود زمانی برای آموزش نیروی انسانی، ارتقای کیفیت خدمات، توسعه گردشگری تخصصی مانند گردشگری سلامت و تدوین اسناد سیاستی بلندمدت است.
او با اشاره به اینکه یکی از مهمترین محورهای تمرکز در دوران رکود، آموزش نیروی انسانی است. میافزاید: با کاهش حجم فعالیتهای روزمره، کارکنان صنعت گردشگری باید مهارتهای خود را ارتقا دهند، دورههای آموزشی تخصصی بگذرانند و شکافهای مهارتی را پر کنند. این امر نهتنها باعث افزایش کیفیت خدمات در دوره رونق میشود، بلکه به رقابتپذیری بینالمللی ایران در حوزه گردشگری کمک میکند. علاوه بر آموزش، بازسازی ساختارهای مدیریتی و برنامهریزی استراتژیک نیز ضروری است تا در زمان افزایش تقاضا، پاسخگویی به گردشگران داخلی و خارجی بهصورت عملیاتی و با کیفیت انجام شود.
جواهرزاده بار دیگر با تاکید بر اینکه گردشگری ایران نهتنها از منظر اقتصادی اهمیت دارد، بلکه نقش روانی و اجتماعی نیز دارد، میگوید: سفر میتواند ابزار بازسازی روانی جامعه باشد و شرایطی برای کاهش استرس، بازسازی ذهن و ارتقای سلامت روان فراهم کند. توسعه گردشگری، حمایت از فعالان صنعت و آموزش نیروی انسانی، کلید بازگشت به شرایط عادی و توسعه پایدار صنعت گردشگری در ایران هستند.
