دیدارنیوزـ *کامبیز نوروزی: آنچه در یک سال گذشته در غزه گذشته است و امروزه در لبنان ادامه دارد، درس تازهای برای ماست که بدانیم تلاش برای حقوق بشر یک امر داخلی و ملی است.
واکنش قدرتهای جهانی در برابر نقض گستردۀ موازین و معیارهای حقوق بشری در حملات رژیم اسرائیل به غزه و لبنان، بیش از پیش مسألۀ حقوق بشر در روابط بین الملل را از اعتبار میاندازد. سکوت یا همراهی دولتهای بزرگ در مقابل کشتار غیرنظامیان و مراکز اموزشی و درمانی و دینی در غزه، و حالا تجاوز به قلمرو سرزمینی لبنان توسط اسرائیل وکشتاری تازه نمونهای آشکار از این واقعیت است که حقوق بشر در روابط بین دولتها تابع مفهوم قدرت و منافع دولت هاست.
آنجا که منافع دولتها ایجاب کند حتی در سادهترین مسائل مدافع حقوق بشر شده و از آنچه به عنوان نقض حقوق بشر یاد میکنند به عنوان حربهای در روابط سیاسی بهره میگیرند. ولی اگر برای توسعۀ منافع و افزایش قدرت لازم باشد در برابر فجیعترین رفتارهای ناقض حقوق بشر چشم فرو میبندند واگر نیاز باشدکمک هم میکنند. این همان اتفاقی است که طی یک سال گذشته در غزه و در هفتههای اخیر در لبنان در حال وقوع است.
کشتار حدود ۶۰ هزار نفر که اکثراً شامل زنان و کودکان و غیرنظامیان بوده اند، کشتن خبرنگاران، حمله به مدارس و بیمارستانها و مراکز دینی، جلوگیری از رساندن غذا و آب و دارو به مردم، آوارگی حدود یک میلیون انسان، ورود نظامی به قلمر سرزمینی کشوری دیگر، بمباران چندین ساختمان غیرنظامی به بهانۀ هدف گیری رهبران حزب الله و ... نه تنها مغایر با حقوق بین الملل جنگ است بلکه نقض گستردۀ حقوق بشر است.
خیلی از مدافعان صادق حقوق بشر در سطح جهان این اقدامات را معادل نسل کشی و جنایات جنگی دانسته اند.
دیوان بین المللی دادگستری نیز در پی شکایت دولت آفریقای جنوبی علیه اسرائیل در تصمیم خود دستور داد اسرائیل تمامی اقدامات لازم را برای جلوگیری از نسلکشی در غزه انجام دهد. این دادگاه همچنین به اسرائیل دستور داد ظرف یک ماه تمامی اقداماتی که برای جلوگیری از نسلکشی انجام داده را به دیوان لاهه گزارش دهد. البته اسرائیل هیچ اهمیتی به این دستور نداد و آن را اجرا نکرد. حامیان دولت اسرائیل نیز به اقدامات جنایت بار این دولت تأسی کردند و هیچ نگفتند.
واقعیت تلخ البته این است که دولتها روابط بین المللی خود را براساس منافع خود تنظیم میکنند. حقوق و اخلاق بین الملل به شدت تحت تأثیر منافع و نظام قدرت است. هیچ دولتی منافع خود را قربانی منافع دولت دیگر نمیکند مگر در وضعیت ضعف و تسلیم باشد.
هرچند سکوت قدرتهای بزرگ در برابر انواع جنایتهای اسرائیل در غزه یک رفتار غیراخلاقی و همراهی با جنایتکار است، ولی نمیتوان از آنها انتظار داشت واکنشی داشته باشند مانند آنچه در برابر تجاوز نظامی روسیه به خاک اوکراین انجام دادند.
روسیه را تحریم کردند. به اوکراین کمکهای مالی و نظامی و اطلاعاتی دادند تا بتواند از خود در برابر روسیه دفاع کند و مردم جنگزدۀ اوکراین به کمکها انسان دوستانه دست یافتند.
از نظر سیاسی اروپا از توسعۀ جنگ در محدودۀ خود و گسترش قدرت روسیه نگران است. از نظر حقوقی نیز آنها حملۀ روسیه به خاک اوکراین را مصداق تجاوز نظامی و نامشروع میدانند. تفاوتهای زیای بین جنگ اوکراین و غزه وجود دارد، اما از حیث لزوم تبعیت از موازین حقوق بشر، از قبیل خودداری از کشتار غیرنظامیان، حمله به مراکز درمانی و مدارس و بیمارستانها، و. تفاوتی بین مردم جنگزده اوکراین و غزه نیست. ولی مردمان غزه زیر آتش ویرانگر ادوات نظامی اسرائیل رها شده و حالا هم نوبت رسیده است به لبنان و مردمش.
تفاوت بزرگ در یک چیز است: منافع.
ایالات متحدۀ آمریکا، اتحادیۀ اروپا و دولت بریتانیا منافع متفاوتی در اوکراین و اسرائیل و غزه دارند و بخاطر همین تفاوت منافع در اوکراین علاوه بر هر امر سیاسی حقوق بشر را مهم میدانند و در برابر نقض آن توسط روسیه واکنش دارند. اما در غزه چیزی از حقوق بشر نمیگویند و اقدامی برای جلوگیری از نقض آن نمیکنند، چون اقدامات اسرائیل با منافع انها همسوست. اسرائیل هم در شاهراه جنایت کارش را ادامه میدهد.
این یک نمونۀ تازه از نمونههای فراوان وضعیت حقوق بشر در روابط بین دولتها و تناقضهای متعدد آن است.
در فعالیتهای حقوق بشری دل بستن به حمایتهای دولتها و تلاش برای راضی کردن آنها به اقدام علیه کشور به نام حقوق بشر، اگر انگیزههای دیگر در آن نباشد در خوش بینانهترین حالتها ساده اندیشی و خانه ساختن روی آب است. شاهد زنده اش غزه و لبنان امروز.
گربهها برای رضای خدا موش نمیگیرند.
*حقوقدان
