آسیب‌های فرهنگی و اخلاقی جامعه ایرانی

دیدارنیوز- قاسم پورحسن: درباره مناسبات و واقعیات جامعه ایران دو گونه مطالعه می توان انجام داد، یک مطالعه نظری و بنیادین و یک مطالعه خرد و انضمامی. در قسم اول ما به دنبال یک مرجعی هستیم برای بنا نهادن فرهنگ و در قسم دوم زندگی ما را به دنبال خود می برد و ما تابعی از آن هستیم و  باید بررسی کنیم این زندگی که در جریان است از دریچه فرهنگی چه ویژگی هایی دارد.
 
در غرب تا سده شانزدهم زندگی بر اساس مدل ها و الگوهای مطلق و پیشین بود. در دوره جدید بخصوص در دویست ساله اخیر، فهم جدیدی پیدا شد که بر اساس آن نگرش های خاصی بوجود آمد.
 
رورتی در کتاب «اولویت دموکراسی بر فلسفه» بحث جالبی دارد. او می گوید فرهنگ در هر جامعه ای ویژگی های ممیزه خودش را دارد و نمی توان دست به مقایسه فرهنگ ها زد و یک الگوی جهانی و عام بشری در نظر داشت.
 
دو راه در پیش  روست:
 
اول اینکه در نتیجه مطالعه یک الگویی برای درمان آسیب های فرهنگی ارائه دهیم.
 
بر اساس نگاه دوم اینگونه نیست که ملاک مطلق و کاملا درستی وجود داشته باشد که بگوییم بر اساس آن، درمان صورت  گیرد. در اینجا مناسبات و زندگی عادی جریان دارد.
 
تا کنون مهمترین علت ناکامی مطالعه آسیب های فرهنگی ما این بوده است که به طور استعلایی آن ها را بررسی کرده ایم.
 
به نظر می رسد پنج مشکل اصلی اخلاقی در زندگی ما ایرانیان وجود دارد:

در جامعه ما مسئولیت اخلاقی به شدت مورد خدشه قرار گرفته است. مراد از این، تعهد و الزام به معنای  commitment  است.
 
اعتماد، مبتنی بر درک دو جانبه شکل می گیرد. در جامعه ما به خاطر اینکه بنیادهای تعهد و مسئولیت سست شده است اعتماد از بنیان قوی برخوردار نیست.
   
قانون گریزی با تلقی نفع شخصی شکل می گیرد. ما در جامعه از قانون فرار می کنیم چون به دنبال نفع شخصی هستیم. ابن سینا اساس حیات اجتماعی درست را بر معامله می داند که فارابی هم تعبیر تعاون را به کار می برد که به معنی تشریک مساعی و همکاری است. ابن سینا می گوید جامعه ای که آگاه باشد حتما بر معامله شکل گرفته است و اهمیت دادن به نفع شخصی به خاطر این است که به مسئله سود جمعی آگاه نیستیم.
 

 مورد پنجم که می تواند چند بعدی هم باشد موضوع توجه دینی است. در همه کشورهای اسلامی، مناسک دینی در گستره ای بزرگ وجود دارد و صدای اذان دایما بگوش می رسد و عمده آنها نگاه گذشته گرایی و بازگشت تام به سنت و سرچشمه های دین را دارند اما تنها چیزی که بطور واقعی وجود ندارد گوهر دین است و چندان التفاتی به بنیادهای دین داده نمی شود و بسیاری از آموزه های دینی نظیر حجاب امری عرفی تلقی می شود.