تیتر امروز

علی سقائیان: ظهور قدرت‌های جدید را شاهدیم / ظریف یک مذاکره کننده حرفه‌ای است
«دیپلمات»؛ برنامه دوازدهم

علی سقائیان: ظهور قدرت‌های جدید را شاهدیم / ظریف یک مذاکره کننده حرفه‌ای است

«دیپلمات» عنوان برنامه‌ای است از مجموعه رسانه‌ای دیدار که به گفتگو با دیپلمات‌های ایرانی اختصاص دارد. علی سقائیان، سفیر سابق ایران در تانزانیا، ارمنستان و برزیل میهمان دوازدهمین برنامه دیپلمات...
باروت و ابریشم (۳)

رویارویی ایران با جمهوری آذربایجان و ترکیه؛ رقابت بر سر راه‌ها!

تنش در قفقاز جنوبی و مرزهای ایران و جمهوری آذربایجان موضوع سومین شماره ستون باروت و ابریشم هم هست. جایی که به نظر رقابتی بر سر راه‌ها شکل گرفته است. راه‌هایی که هم متصل می‌کنند و هم محاصره!

کد خبر: ۱۱۱۱۹۸
۱۵:۰۴ - ۱۹ مهر ۱۴۰۰

باروت و ابریشم

دیدارنیوز ـ مرضیه عسگری‌وش*: داستان از بازداشت رانندگان کامیون‌های ایرانی در مرز آذربایجان به علت نپرداختن مالیات شروع می‌شود. این آغازی است برای بالا گرفتن اختلاف دو کشور ایران و آذربایجان که حدود دو قرن پیش پاره تن یکدیگر بودند. اما آیا ماجرا به همین‌جا ختم می‌شود؟

در چند هفته اخیر اختلاف ایران و جمهوری آذربایجان در صدر اخبار روزانه داخلی و خارجی دیده می‌شود. حتی می‌توان با نگاهی کوتاه به فضای مجازی نیز رجزخوانی‌های کاربرانی از هر دو کشور را مشاهده کرد. پس از جنگ سال گذشته میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان ایران گرچه تلاش می‌کرد خود را بی‌طرف نشان دهد، اما درنهایت مردمان آذربایجان را که ریشه در خاکش را داشتند را انتخاب کرد. حالا پس از گذشت یک‌سال ورق برگشته است. از برگزاری مانور نظامی تا هشدار‌های پی در پی. تنش بالا گرفته است!

انتخاب میان دو رفیق منطقه‌ای

جنگ میان دو ملت ارمنستان و آذربایجان برای دولت مرکزی ایران دو نتیجه متناقض را رقم زده است. از دلخوری ارمنستان که سال‌ها بخش بزرگی از مراودات تجاری را با ایران داشته است تا روی برگرداندن جمهوری آذربایجان از ایران و نشان دادن چراغ سبز به متحدانی دیگر، چون ترکیه و اسرائیل.

در طول سال‌های اخیر ایران و ارمنستان مرادوات اقتصادی چشمگیری با یکدیگر برقرار کرده‌اند. از تاسیس منطقه آزاد مغری در مرز ایران و ارمنستان در سال ۲۰۱۷ که می‌تواند راه‌گشای یک مبادله سودآور برای هردو کشور باشد تا میزان واردات و صادرات دو کشور از یکدیگر.

ارمنستان با عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا و امکان صادرات با تعرفه‌ای نزدیک به صفر می‌تواند شریک تجاری خوبی برای ایران در دوران تحریم و فشار اقتصادی باشد. در دوران امضای برجام در سال ۲۰۱۸، میزان واردات ارمنستان از ایران در سال ۲۰۱۶ از ۱۶۴ میلیون دلار به ۲۶۹ میلیون دلار رسید. همچنین طرح کریدور حمل‌و نقل چندمنظوره بین‌المللی «خلیج فارس- دریای سیاه» که توافقی است برای برای ساختن مسیری که ایران را از طریق ارمنستان و گرجستان به دریای سیاه متصل می‌کند و حتی طرح «یک کمربند- یک جاده» چین نیز که می‌تواند آن را تقویت کند؛ برای ایران می‌تواند بسیار حیاتی باشد. گرچه این روابط همچنان ادامه دارد و سخن از توافقات جدیدی نیز وجود دارد، اما پیام‌های دو کشور با سردی و ابهام مواجه است.

رویارویی ایران و جمهوری آذربایجان و ترکیه راه ترانزیتی

آذربایجان نیز با پیشینه متصل به ایران و حتی مبادلات تجاری مانند واردات ۳۰۰ میلیون دلاری از ایران در سال ۲۰۲۰، اما حالا سرناسازگاری با ایران دارد. گرچه در طول این سال‌ها به دلایل همکاری‌های احتمالی دولت آذربایجان با اسرائیل بر سر خرابکاری‌های هسته‌ای بار‌ها از سمت ایران گله‌هایی شده است، اما ایران همیشه سعی در عادی نگه داشتن این رابطه داشته است.

حالا با تنش اخیر میان دو کشور دولت مرکزی در ایران بر سر دوراهی مانده است.

ترکیه در قفقاز جنوبی چه می‌خواهد؟

در طول منازعات جدید ایران و آذربایجان نام کشور ترکیه به کرات به چشم می‌خورد. از مانور نظامی مشترک باکو و آنکارا تا نقشه‌های ترانزیتی جدید برای اتصال کشور‌های ترک زبان منطقه به یکدیگر. دالان زنگه‌زو حالا یکی از نام‌هایی است که در کانون این منازعه قرر گرفته است. قرار است ترکیه و آذربایجان با همکاری یکدیگر مسیری را برای تجارت میان خود باز کنند که از خاک ارمنستان عبور می‌کند و کشور‌های ترک زبانی، چون آذربایجان، قرقیزستان، ازبکستان، قزاقزستان و در راس آن‌ها ترکیه را به یکدیگر و سپس به اروپا متصل می‌کند. این مسیر تازه قرار است ایران را دور بزند.


از همین نویسنده: اقتصاد سیاسی طالبان؛ نگهبانان متعصب راه‌ها و گنج‌ها!


ارمنستان تحت فشار ترکیه و آذربایجان حالا باید دست به انتخاب بزند. یا تشدید منازعه بین‌المللی با دو کشور متحد که از حمایت نیروی سوم دیگری، چون اسرائیل نیز برخوردار است یا انتخاب ایران و ایستادن در مسیر اتصال دو کشور ترک زبان. 

بلوک‌بندی‌های جدید

با اتفاقات اخیر می‌توان گفت صحنه دخالت‌ها و مبادلات بین‌المللی درحال تغییر است. با خروج آمریکا از افغانستان و تحولات اخیر آن، قدرت‌گیری هرچه بیشتر چین و طرح بزرگ جاده ابریشم جدید، انتقال منازعه دو قدرت چین و آمریکا به اقیانوس آرام حالا شاهد قدرت‌بندی‌های دیگر در مرز‌های کشور‌های هم‌جوار نیز هستیم.

با طرح‌های جدید ترانزیتی مسیر مبادلات می‌تواند به عرصه منازعات جدید منطقه‌ای تبدیل شود از زیاده‌خواهی ترکیه برای جناح‌بندی زبانی در منطقه و سودای عثمانی جدید تا انزوای هرچه بیشتر ایران با فشار‌های برجامی و هسته‌ای. در این میان انتخاب متحدانی قدرتمند برای تشکیل بلوکی جدید و جلوگیری از انزوای تحمیلی نیازمند بازیگرانی زیرک دارد.

درنهایت اینکه آیا منازعه اخیر دو کشور ایران و آذربایجان که پیشینه عمیق تاریخی با یکدیگر دارند در نهایت یک لفاظی تند و هشداردهنده است و یا تغییر جدی در چینش مهره‌های استراتژیک در شطرنج منطقه‌ای امری است که هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

*کارشناس اقتصاد سیاسی بین‌الملل

«باروت و ابریشم» عنوان ستون ثابت مرضیه عسگری‌وش در دیدار است که در آن به مسائل اقتصاد سیاسی بین‌الملل پرداخته می‌شود.

صفحات داخلی دیباچه
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
نظر:
نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۳
در انتظار بررسی : ۰
غیر قابل انتشار : ۰
امین
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۱۷:۲۸ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۹
0
0
هنوز هم آذربایجان شمالی و آذربایجان جنوبی پاره تن هم اند.... اما ایران خیلی وقته راهش رو با ما جدا کرده
رضا
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۰۸:۵۳ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۰
0
0
می خوان ایران رو بندازن توی محاصره. ترکیه و روسیه برنامه های خودشون رو دارن برای این منطقه.
مسئله مهم اینه که ما در جدال با آمریکا هم اولویت های سیاست خارجی رو کنار گذاشتیم.
زیر فشار ضعیف شدیم و همسایه هم طبعا از این فرصت استفاده می کنند.
اگر سیاست خارجی ما تا این اندازه بر آمریکا ستیزی مبتنی نبود، می تونستیم از فرصت های سیاست خارجی استفاده بیشتر و بهتری بکنیم.
حالا این دردسر نه اولی است و نه آخری.
علی
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۱۶:۳۲ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۰
0
0
روس ها بدشون نمی اد که ما رو بیندازند در دام یک جنگ. اسپوتنیک فارسی مدام آتیش رو تند می کنه.
ایران باید عقلانیت نشون بده. ترک ها بخش بزرگ و مهمی از جمعیت ایران هستند.
با سیاست دوستی باید جلوی محاصره شدن خودمون رو بگیریم.
سیاست جنگ کارساز نیست.
بنر شرکت هفت الماس صفحات خبر
رپورتاژ تریبون صفحه داخلی
تبلیغ دیباچه صفحات خبر