دیدارنیوز: این روزنامه چاپ لندن در مقالهای به قلم «عمر حمزوی» نویسنده مصری آورد: خطرناک بودن اوضاع در خاورمیانه تنها به دلیل ماهیت درگیری احتمالی میان واشنگتن و تهران نیست، بلکه به این دلیل است که پیامدهای چنین حملهای فراگیر خواهد بود، برکل منطقه تأثیر گذاشته، توازن شکننده باقی مانده و تلاشهای محدود برای مهار و مدیریت درگیریها را تهدید میکند.
وی افزود: با توجه به شرایط فوق، این موضوع قابل درک است که چرا قدرتهای منطقهای تأثیرگذار مانند مصر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، ترکیه و قطر با گزینه نظامی ضد ایران مخالف هستند و آن را یک قمار پرهزینه از نظر سیاسی، نظامی و اقتصادی، بدون هیچ تضمین واقعی برای دستیابی به اهداف اعلام شده، میدانند.
این نویسنده اضافه کرد که هرگونه حمله نظامی آمریکا به ایران، چه محدود و چه گسترده، در درجه اول عبور از خطوط قرمز اعلام نشدهای است که دهههاست بر درگیری آمریکا و ایران حاکم بوده است. ویژگی رابطه بین دو طرف طی دهههای گذشته، تشدید حسابشده تنش، تعامل غیرمستقیم و استفاده از فشار اقتصادی، تحریمها و جنگهای نیابتی و در عین حال تمایل متقابل برای جلوگیری از رویارویی نظامی مستقیم که میتواند از کنترل خارج شود، بوده است. آغاز یک حمله نظامی در چنین شرایطی به معنای تغییر موضع از منطق بازدارندگی متقابل به منطق رویارویی آشکار است، تغییری که مسیر و تشدید بالقوه خشونت آن غیرقابل پیشبینی است.
حمزوی تاکید کرد: در خاورمیانه، چنین حملهای به عنوان یک رویداد جداگانه و جنگ میان ایالات متحده و ایران تفسیر نمیشود، بلکه به عنوان تغییر شکل اجباری توازن قدرت تلقی میشود. واقعیت این است که حتی اگر ایران ضربه مهلکی متحمل شود، دارای شبکه گستردهای از متحدان در منطقه است که از عراق تا سوریه، لبنان و یمن امتداد دارند.
وی ادامه داد: تقریباً قطعی است که پاسخ ایران به یک صحنه واحد یا اهداف مستقیم ایالات متحده محدود نخواهد شد، بلکه ماهیت منطقهای چندوجهی به خود خواهد گرفت و در نتیجه کشورهای همسایه، کریدورهای انرژی، ناوبری دریایی در خلیج فارس و دریای سرخ و حتی شرق مدیترانه را در معرض خطرات بیسابقهای قرار خواهد داد. از این منظر، قدرتهای منطقهای درک میکنند که حمله نظامی، درها را به سوی موج جدیدی از بیثباتی میگشاید، آن هم زمانی که برخی از کشورهای منطقه به سختی شروع به احیای کانالهای ارتباطی و گفتوگو، چه از طریق تلاشهای آشتی در خلیج فارس، چه از طریق نزدیکی عربستان و ایران، یا تلاش برای کاهش قطببندی در مسائلی مانند یمن و سوریه، کردهاند.
به گفته حمزوی، «در نتیجه هرگونه تشدید نظامی در مقیاس بزرگ، این تلاشها را تضعیف کرده و بازیگران منطقهای را به سمت قرار گرفتن مجدد در اردوگاههای مخالف سوق میدهد و فضای قطببندی شدید را که مشخصه دهه گذشته بود، بازتولید میکند.»
این نویسنده مصری افزود: خاورمیانه دیگر نمیتواند ماجراجوییهای نظامی بزرگ تحمیل شده از خارج را تحمل کند و هزینه جنگها اکنون بسیار بیشتر از هرگونه دستاورد بالقوه است.
قاهره به منطق راهحلهای نظامی در منطقه با سوءظن نگاه میکند
حمزوی درباره موضع گیری قاهره برای حمله احتمالی آمریکا، گفت: این موضع گیری عمدتاً ناشی از درک عمیق از شرایط و به هم پیوستگی امنیت منطقهای و خطری است که امنیت دریای سرخ و کانال سوئز را تهدید میکند. مصر معتقد است که هرگونه رویارویی ایالات متحده و ایران، چه از طریق تهدید در تنگه هرمز و چه از طریق تشدید تنش در دریای سرخ و باب المندب، مستقیم بر ناوبری بینالمللی تأثیر خواهد گذاشت و این هزینههای مستقیم اقتصادی و امنیتی را به دنبال خواهد داشت.
وی تاکید کرد: قاهره همچنین با توجه به تجربه طولانی خود در شکست مداخلات نظامی خارجی برای دستیابی به ثبات، از عراق تا لیبی، به منطق راهحلهای نظامی در منطقه با سوءظن نگاه میکند.
عربستان و امارات وقوع جنگ در منطقه را بر خلاف منافع اقتصادی خود میبینند
حمزوی درباره موضع گیری عربستان و امارات در قبال تحولات اخیر در منطقه نیز افزود: این دو کشور با وجود اختلاف نظرها با ایران و سیاستهای منطقهای آن، در سالهای اخیر بیشتر به سمت مدیریت درگیری تمایل پیدا کردهاند تا شعلهور کردن آن. ریاض هزینه سنگینی را در یمن پرداخته است و خود را در صورت درگیری در منطقه آسیبپذیر میبیند. علاوه بر این، چشمانداز اقتصادی بلندپروازانه عربستان سعودی مستلزم یک محیط منطقهای باثباتتر است، نه یک جنگ منطقهای آشکار که سطح ریسک را افزایش میدهد و مانع سرمایهگذاری میشود.
وی اظهار داشت: امارات متحده عربی نیز در این خصوص با عربستان سعودی هم نظر است و در بُعد اقتصادی و تجاری نیز نگرانیهایی دارد. امارات که خود را یک مرکز منطقهای برای تجارت، خدمات و امور مالی میداند، نمیتواند با دید مثبت به سناریوی جنگ گسترده در مجاورت خود نگاه کند. ابوظبی که کانالهای ارتباطی با تهران را بازگشایی کرده معتقد است که دیپلماسی و مهار تنش ها، هرچند دشوار است، اما به مراتب کمهزینهتر از یک تشدید نظامی نسنجیده است.
آنکارا نگران سرایت بی ثباتی به ترکیه و دیگر کشورهای منطقه است
وی اضافه کرد: ترکیه نیز، به نوبه خود، حمله احتمالی را از دریچه توازن قدرت منطقهای و نقش خود به عنوان یک قدرت نسبتاً مستقل از قطببندی ایالات متحده و ایران میبیند و نگران است که جنگ باعث هرج و مرج در مرزهای جنوبی و شرقی آن شود و موجهای جدیدی از بیثباتی را در عراق و سوریه ایجاد کند و بر مسئله کردها و امنیت داخلی اش تأثیر بگذارد.
این نویسنده عرب زبان افزود: ترکیه همچنین میداند که تضعیف نظامی ایران اگر منجر به خلاء امنیتی یا گسترش سایر بازیگران به قیمت از بین رفتن توازنهای ظریفی شود که آنکارا سعی در مدیریت آنها دارد، لزوماً به نفع آن نخواهد بود.
قطر میزبان پایگاه آمریکایی نگران هدف قرار گرفتن خاک خود است
حمزوی درباره موضع گیری قطر نیز گفت: دوحه با توجه به نقش سنتی اش به عنوان میانجی منطقهای و توانایی در برقراری ارتباط با طرفهای مخالف، یک مورد خاص است و معتقد است که حمله نظامی، راههای میانجیگری را میبندد و همه را به سمت رویکرد صفر یا صد سوق میدهد و در نتیجه نقش دیپلماسی را کاهش داده و منطق زور را تقویت میکند.
وی یادآور شد: علاوه بر این، قطر که میزبان پایگاههای اصلی ایالات متحده است، به شدت از حساسیت تبدیل شدن خاک یا منطقه اطراف خود به میدان نبرد مستقیم برای هرگونه رویارویی با ایران آگاه است.
خاورمیانه دیگر توان تحمل ماجراجوییهای نظامی جدید را ندارد
نویسنده در ادامه گفت: وجه اشتراک کشورهای منطقه در خصوص تحولات روابط ایران و آمریکا، اعتقاد فزاینده به این است که خاورمیانه دیگر توان تحمل ماجراجوییهای نظامی بزرگ تحمیل شده از خارج را ندارد و هزینه جنگها بسیار بیشتر از هرگونه دستاورد بالقوه است.
وی افزود: این کشورها همچنین با توجه به تجربیات گذشته از آمریکا برای مرحله پس از مداخله و اتکای بیش از حد آن به قدرت سخت بدون یک استراتژی سیاسی منطقهای منسجم، به طور فزایندهای نسبت به توانایی ایالات متحده در مدیریت پیامدهای یک حمله تردید دارند. علاوه بر این، متوجه شدهاند که حمله نظامی به ایران، به طور متناقضی، میتواند همان فرآیندهایی را که واشنگتن ادعا میکند از آنها جلوگیری میکند، تسریع کند و در درجه اول تهران را به سمت سرسختی بیشتر در مورد مسئله هستهای سوق دهد، زیرا میتواند منجر به این شود که ایران هرگونه تعهدات و قیدو بندها در مورد برنامه هستهای خود را کنار گذارد و به جای بازدارندگی، ممکن است این کشور را متقاعد کند که داشتن حداکثر قابلیتهای بازدارنده تنها ضامن بقای آن است.
دیپلماسی و گفتوگو همچنان بهترین راه برای حل اختلاف نظرها است
عمر حمزوی در پایان تاکید کرد، مخالفت مصر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، ترکیه و قطر با هرگونه حمله نظامی آمریکا به ایران ناشی از ارزیابی واقعبینانهای از پویایی قدرت منطقهای و محدودیتهای نیروی نظامی در پرداختن به بحرانهای سیاسی ریشهدار است.
وی گفت: این کشورها، با نسبتهای مختلف، اعتقاد دارند که در پیش گرفتن سیاست گفتوگو، هر چقدر هم کند و شکننده باشد، همچنان کم خطرتر از جنگی است که میتواند از کنترل خارج شود و کل خاورمیانه را به مرحله جدیدی از هرج و مرج با پایانی غیرقابل پیشبینی برساند.
