در میان تهدیدهای اخیر آمریکا و پاسخهای ایران به ترامپ، عبدالرضا فرجیراد، استاد ژئوپلتیک معتقد است که این احتمال وجود دارد که طی روزها یا هفتههای آینده شاهد یک دور مذاکره اولیه بین ایران و آمریکا باشیم تا طرفین امکان ادامه مذاکرات را ارزیابی کنند.
دیدارنیوز: یک استاد ژئوپلتیک که معتقد است از ابتدا آمریکا به دنبال حمله نظامی به ایران نبوده پیشبینی میکند که ایران و آمریکا در هفتههای آینده پشت میز مذاکره خواهند نشست.
رویارویی ایران و آمریکا با هر اظهار نظر ترامپ در موقعیت تازهای قرار میگیرند. در چند روز گذشته ترامپ درباره ایران چندین موضعگیری متفاوت و متنافض داشته است. او ابتدا به مذاکره چراغ سبز نشان داده بود. ظاهرا قرار بود مذاکره بین عراقچی و ویتکاف از سر گرفته شود. اما ترامپ در موضعگیری متفاوتی اعلام کرد که دیدار با مقامات ایرانی را لغو کرده است. پس از آن احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران نیز مطرح شد. حتی برخی خروج برخی نیروهای آمریکایی از پایگاه آمریکایی العدید قطر را در همین رابطه ارزیابی میکردند. تا آنکه ترامپ نهایتا موضع دیگری گرفت. او در سخنانی گفت به او گفتهاند در ایران «هیچ اعدامی در کار نیست» و از این اظهار نظر به نظر میرسید که حالا حمله نظامی منتفی شده است.
این تحلیلگر سیاست خارجی که معتقد است از ابتدا آمریکا به دنبال حمله نظامی به ایران نبوده پیشبینی میکند که ایران و آمریکا در هفتههای آینده پشت میز مذاکره خواهند نشست.
به نقل از اقتصادنیوز، مشروح گفتوگو با عبدالرضا فرجیراد، استاد ژئوپلتیک را در ادامه میخوانید.
* آقای فرجی راد! به نظر شما بین ایران و آمریکا چه وضعیتی در جریان است؟
آمریکا دنبال این بود که در داخل ایران تحولاتی اتفاق بیفتد. اما آنطور که میخواستند پیش نرفت و او تهدیداتی کرد. البته به نظر من این تهدیدات هیچوقت جدی نبود. به جز حمله به سایتهای هستهای، آمریکا دنبال این نیست که در منطقه درگیری ایجاد شود. از یکسو با پایگاههای متعدد آمریکا و منافع واشنگتن در منطقه، و از سوی دیگر ارادهای که طرف ایرانی برای عکسالعمل نشان داده است، درگیری در منطقه میتواند به یک درگیری طولانیتر تبدیل شود.
این درگیری میتواند برای ترامپ مسئله ایجاد میکند. ممکن است سربازان آمریکایی کشته شوند و در داخل آمریکا بحران رخ دهد. حتی الان هم در دولت آمریکا اختلاف نظر وجود دارد. یک دسته معتقدند که قرار بر این نبوده که آمریکا خارج از مرزهای خود وارد درگیری شود، بلکه پولها باید در داخل صرف شود. انتخابات پیشرو سنا در آمریکا هم برای ترامپ حیاتی است. شکست او در این انتخابات باعث فشار دموکراتها به او خواهد شد و به این ترتیب، ترامپ مایل به ریسک کردن نیست.
صحبتهای ترامپ هم گنگ است و هیچکس نمیتواند چیز مشخصی از حرفهای او متوجه شود؛ یک روز صحبت از حمله میکند و فردایش از دیپلماسی سخن میگوید. اینها بیشتر بازی کردن با کلمات است. از حرفهای دیروز ترامپ نیز به نظر میرسد که بحثی از حمله به ایران وجود ندارد. طبیعتا ترامپ دنبال بحرانآفرینی، اما نتوانست در آن موفق شود.
* این ابهام در اظهار نظرهای ترامپ آگاهانه بود؟
بله آگاهانه و با هدف بحرانآفرینی بود. روی این موضوع تبلیغات بسیار زیادی انجام شد. اما من از ابتدا هم هدف ترامپ را حمله به ایران نمیدانستم؛ چراکه حمله به ایران نتایج سنگینی هم برای ایران و هم برای آمریکا دارد.
وقتی رئیس جمهور آمریکا بگوید میخواهم به ایران حمله کنم باید همه پایگاههای خود را در عربستان، کویت، قطر و عراق و حتی در سوریه تخلیه کند. این محاسبه سود و زیان را هر تحلیلگر سیاسی- نظامی به راحتی متوجه میشود.
این بار خصومت بین ایران و آمریکا بیشتر از گذشته است. اگر طرف ایرانی دفعات قبل برای حمله به پایگاه العدید به قطریها یا برای حمله به پایگاه عینالاسد به عراقیها اطلاع داده بود، این بار به علت تشدید خصومت، امکان بالا رفتن خسارت و تلفات آمریکاییها وجود داشت و خود میتوانست برای ترامپ بحرانی جدی به وجود آورد. تحلیلگران آمریکایی نیز از جمله بعضی جمهوریخواهان و نزدیک به ۹۰ درصد دموکراتها مخالف درگیری با ایران بودند. حواس ترامپ هم جمع است.
اگر بخواهیم تحلیل دیگری برای بی پایه بودن حرفهای ترامپ داشته باشیم، میتوانیم به ماجرای ونزوئلا اشاره کنیم. میدانیم که آمریکا در آبهای ونزوئلا نیرو، ناوها و کشتی مستقر کرده بود. اما هیچوقت با ونزوئلا وارد درگیری مستقیم نشد. ونزوئلا کشوری جنگلی است و مادورو و حزب او هم اگرچه اقلیت زیر ۵۰ درصدی را تشکیل میدهند، طرفداران زیادی دارند که درگیری با این کشور میتوانست به جنگ داخلی ختم شود. در این صورت ترامپ همین دستاورد نفتی را نیز به دست نمیآورد. بنابراین، غرق شدن ترامپ در جنگ با ونزوئلا یا ایران موضع او را در داخل آمریکا بسیار ضعیف میکند. حتی معتقدم که حرفهایش در مورد گرینلند هم جدی نیست. دلش میخواهد که گریلند را بگیرد، اما برای خود بحران درگیری با بعضی از کشورهای متحد خود ایجاد نمیکند.
* دیروز خبری منتشر شده بود که برخی نیروهای آمریکایی از پایگاه العدید قطر را تخلیه کردهاند. علت این را چه میدانید؟
پایگاه العدید تخلیه نشد، بلکه خانوادهها و برخی نیروهای غیرضروری را از آنجا خارج کردند. آمریکاییها نسبت به شرایط کنونی و عصبیتی که بین دو طرف وجود دارد احتیاط میکنند. آمریکا و اسرائیل پیشبینی میکنند که ممکن است که به واسطه تحولاتی که در داخل ایران صورت گرفته ایران بخواهد با حمله به اسرائیل یا پایگاههای آمریکایی بخواهد شرایط داخل خود را مدیریت کند.
هرچند این پیشبینی در اسرائیل قویتر از آمریکاست، این نگرانی را دارند. با وجود این، اکنون هواپیماهای سوخترسان و سربازها در العدید حضور دارند و فقط خانوادهها و برخی از افراد غیرضروری تخلیه شدهاند.
* بگذارید سوال آخر را به موضوع مذاکره اختصاص دهیم. چقدر احتمال میدهید که در این شرایط گفتوگوهای ایران و آمریکا از سر گرفته شود؟
طرف آمریکایی در چند ماه گذشته مقداری برای مذاکره مقاومت میکرد. ارتباطی بین ویتکاف و عراقچی مگر در مواقع بسیار حساس بسیار کم شد. آمریکاییها میخواستند ایران را تحت فشار قرار دهند و بگویند که ما تمایلی برای مذاکره با شما نداریم و اسنپ بک را از طریق اروپاییها تحمیل کردیم.
اما حالا دوباره بین عراقچی و ویتکاف ارتباطی به صورت مستقیم برقرار شده و صحبت از مذاکره هم شده است. من احتمال میدهم حساسیت دو طرف در مورد پیششرطهایی که گذاشتهاند کمتر شده باشد. طرف آمریکایی پیششرط گذاشته بود که ایران باید غنیسازی صفر را بپذیرد و سپس پشت میز مذاکره بیاید. طرف ایرانی هم گفته بود که آمریکا باید غنیسازی را بپذیرد. شاید روی این پیششرطها حساسیت زیادی نشان داده نمیشود و هر دو طرف احساس میکنند که این وضعیت، وضعیت خوبی نیست. به هرحال، طرف ایرانی وضعیت اقتصادی خوبی ندارد و دوست دارد مذاکره کند و بخشی از تحریمها را بردارد. طرف آمریکایی هم نگران سایتهای هستهای است که در دیدار نتانیاهو با ترامپ در آمریکا گفته شد سایتهای هستهای ایران به صورت ۱۰۰ درصد نابود شدهاند. به این ترتیب، آمریکاییها دوست ندارند که توقف ارتباط طولانی شود.
سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده که آمریکا به دنبال دیپلماسی است. ترامپ هم با صحبتهای دیشب خود میخواست بگوید هرچه بوده، تمام شده است. فکر میکنم ارتباط بین ویتکاف و عراقچی برقرار شده است. قطریها و عمانیها هم دارند روی این موضوع کار میکنند؛ بنابراین این احتمال وجود دارد که طی روزها یا هفتههای آینده شاهد یک دور مذاکره اولیه بین ایران و آمریکا باشیم تا طرفین امکان ادامه مذاکرات را ارزیابی کنند.
ایران قبلا میگفت آمریکا باید تعهد دهد که اگر مذاکره را شروع کنیم تجاوز و حمله نظامی به ایران صورت نخواهد گرفت. اما الان شرایط عوض شده و ایران اکنون یک اعتماد به نفس پیدا کرده است. زمانی که ایران چنین حرفی میزد، با اسرائیل درگیر شده بود و سیستم دفاعی ایران ضربه خورده بود.
الان، اما سیستم دفاعی مقداری تقویت شده از نظر موشکی پیشرفتهایی رخ داده است. در دو ماه گذشته بیشتر اسرائیلیها بودند که نگرانی حمله ایران را داشتند. بنابراین، ایران دیگر نگرانی که با شروع مذاکره یکباره با حمله اسرائیل یا آمریکا مواجه شود، چرا که تقریبا آمادگی اقدام متقابل در صورت حمله را دارد.
بنابراین، مذاکره کردن برای ایران راحتتر از چندماه قبل است و این احتمال وجود دارد که بخشی از شروط سابق دیگر از حیز انتفاع افتاده باشد. طرف آمریکایی هم با حرفهای متناقضی که ترامپ زده نشان داد که آمادگی برای حمله نظامی ندارد.
