کبوترخانهها یا کفترخانهها، بناهایی استوانهای شکل هستند که در بخشهای مختلف ایران و به منظور برداشت کود کبوترها جهت مصارف کشاورزی و بهبود کیفیت خاک، دباغی، چرمسازی و همچنین باروتسازی بنا شدهاند.
دیدارنیوز ـ استان یزد: کبوتر خانهها علاوه بر تأمین امنیت پرندگان و تولید کود طبیعی و بی ضرر برای محیط زیست، به لحاظ معماری و ساختار از جمله اماکن مهم و دیدنی ایران زمین محسوب میشوند.
بیشتر کبوتر خانههای ایران در حوالی شهرهای تاریخی همچون یزد ساخته شدهاند و البته یکی از بی نظیرترین آنها برج کبوتر خانه واقع در شهرستان میبد است.
برج کبوتر خانهی میبد در تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۶۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و قدمت آن به دوران قاجار برمیگردد.
این بنا که در در جنوب شرقی باروی قدیم شهر میبد (محل کنونی فرمانداری میبد) قرار گرفته یکی از شگفتیهای معماری ایرانی به شمار میآید.
با وجود اینکه برج کبوتر خانه میبد به صورت مدور ساخته شده و با ارتفاع هشت متر، گنجایش چهار هزار لانه برای کبوتران مهاجر را داشته، اما هر لانه بیش از یک کبوتر را در خود جا میداده و گاهی تعداد کبوتران این برج به ۲۵ هزار کبوتر نیز میرسیده است.
این برج دارای پوشش گنبدی شش ضلعی است که اطراف آن دارای تزئیناتی از گچ است و در بام برج نیز چهار ستون کوچک با ارتفاع یک و نیم متر وجود دارد.
این برج شگفت انگیز به صورت استوانهای ساخته شده و دارای تزیینات قطار بندی آجری و گچی است که مانع تردد مارها به داخل برج میشود، ولی در برجهای مکعبی و چند قلو ترفندهای دیگری مانند ایجاد قوس به داخل، برای این کار انجام شده است.
زمانی که کبوتران احساس خطر میکنند به طور ناگهانی به پرواز در میآیند که این امر موجب ایجاد ارتعاشی داخل برج شده و برای رفع این مشکل، علاوه بر ساختن یک طبقه در میانهی برج، طاقهایی بین استوانه خارجی و داخلی ایجاد کردهاند تا طول برج کاهش یافته و ضمن استحکام سازه از ارتعاشات آن نیز جلوگیری کند.
مِیبُد مرکز شهرستان میبد در شمال استان یزد است که تا مرکز استان ۵۵ کیلومتر فاصله دارد و طی کردن این مسیر ۴۶ دقیقه طول میکشد. بنابر پارهای از شواهد؛ میبد به عنوان یکی از نخستین مناطق یکجانشینی در مرکز ایران بهشمار میرود.
