مذاکراتی برای تمام فصول

دیدارنیوز ـ حسن بهشتی‌پور: در ابتدا لازم است اشاره کنم که توجه به روند مذاکرات هسته‌ای و جزئیات آن بسیار حائز اهمیت است، زیرا از قدیم گفتند گذشته چراغ راه آینده است. از زمان شروع پرونده سازی هسته‌ای علیه ایران در ۲۳ مرداد ماه ۱۳۸۱  درست بیست سال می‌گذرد در این روز جعفر زاده نماینده سازمان منافقین در آمریکا با استفاده از اطلاعاتی که اسرائیل و آمریکا در اختیارش گذاشته بودند در هتل ویلارد واشنگتن اطلاعات جدیدی را در مورد مراکز هسته‌ای ایران در نطنز و اصفهان و اراک منتشر کرد. از آن زمان تاکنون  صد‌ها جلسه مذاکراتی درسطوح مختلف در چهارمسیر جدا از هم، اما مرتبط برگزار شده است:

۱- مسیر نخست بین ایران و آژانس بین المللی انرژی

برگزاری جلسات متعدد بین کارشناسان ایران و آژانس در تهران و وین از سال ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۱ به مناسبت‌های مختلف با موضوع‌های گوناگون برگزار شده است. بالاترین سطح این مذاکرات از ۲۲ آذر ۱۳۸۱ (۱۳ دسامبر ۲۰۰۲) نخستین بار محمد البرادعی مدیرکل وقت آژانس به ایران سفر کرد و از تاسیسات اصفهان و نطنز بازدید داشت، این مذاکرات آغاز شد.

۲- مسیر دوم مذاکرات با گروه آلمان، انگلیس و فرانسه موسوم به تروئیکای اروپا

این مذاکرات از مهر ماه ۱۳۸۲ آغاز شد. پس از چند دور مذاکرات در سطح کارشناسی، در گفتگو‌های نهایی از طرف ایران حسن روحانی دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی شرکت داشت و از طرف تروئیکای اروپا، یوشکا فیشر وزیرخارجه  آلمان، جک استراو وزیر خارجه انگلیس و دومینیک  دوویلپن  وزیر امورخارجه فرانسه که در نهایت به صدور بیانیه سعدآباد در ۲۹ مهر ماه ۱۳۸۲ (۲۱ اکتبر ۲۰۰۳) منجر شد. بعد از این مذاکرات با اینکه دو بیانیه مهم دیگر در یکی در بروکسل ۱۴ اسفند ۱۳۸۲ (۲۳ فوریه ۲۰۰۴) و دیگری در پاریس ۲۵ آبان ۱۳۸۳ (۱۵ نوامبر ۲۰۰۴) صادر شد، اما در اجرای توافق‌ها توفیقی حاصل نشد و در عمل پس از آنکه ایران غنی سازی خود را از سر گرفت پرونده ایران توسط شورای حکام آژانس در ۱۵ بهمن ۱۳۸۴ (چهارم فوریه ۲۰۰۶) به شورای امنیت ارجاع داده شد.

۳- مسیر سوم مذاکرات با کشور‌های موسوم به پنج به علاوه یک

ایران وقتی دید کشور‌های اروپایی در عمل بدون آمریکا نمی‌توانند توافق‌های خود با ایران را اجرا کنند پذیرفت که با آمریکا بر سر میز مذاکرات بنشیند، اما برای توازن بخشی به مذاکرات تصمیم گرفت علاوه بر تروئیکای اروپا، چین و روسیه هم وارد مذاکرات شوند. به این ترتیب نخستین  دوره این مذاکرات با شرکت آقایان سعید جلیلی مذاکره کننده ارشد ایران و خاویر سولانا مسئول وقت سیاست خارجی اتحادیه اروپا و نمایندگان شش کشور آلمان، آمریکا، انگلیس، چین، روسیه و فرانسه در ۲۹ تیر ماه سال ۱۳۸۷ (نوزدهم جولای ۲۰۰۸) در شهر ژنو سوئیس برگزار شد.

از آن زمان تاکنون صد‌ها جلسه در سطوح کارشناسان، معاونین وزیران و وزرای امورخارجه این کشور‌ها برگزار شد، که در نهایت به توافق تاریخی بین ایران و کشور‌های گروه پنج به علاوه یک در سوم آذر ماه ۱۳۹۲ (۲۴ نوامبر ۲۰۱۴)  در ژنو سوئیس منجر گردید در این توافق بر سر آنچه که به عنوان " دستور کار اقدام مشترک " خوانده شد، تا پایان تیر ماه ۱۳۹۳ دو طرف مذاکرات متعددی در سطح کار شناسان، معاونین وزرای خارجه  و وزیران امورخارجه  درشهر‌های  ژنو، وین، استانبول و نیویورک برگزار کردند. هدف این گفتگو‌ها  رسیدن  به  "توافق جامع همکاری ها‌ی هسته ای" بین ایران و گروه ۱+۵ بر اساس سند توافق شده در ژنو، اعلام شده بود. تا اینکه پس از برگزاری ده‌ها جلسه در سطح کارشناسی و معاونین وزیران بالاخره در سیزدهم فروردین ۱۳۹۴ (برابر با ۳ آوریل ۲۰۱۵) در شهر لوزان سوئیس توافق اجرایی مربوط به برنامه جامع اقدام مشترک بدست آمد.

از آن پس تا ۲۴ تیرماه ۱۳۹۴ که توافق برجام نهایی شد ده‌ها جلسه دیگر مذاکراتی برگزار شد. آنچه که برنامه جامع اقدام مشترک  (برجام) خوانده شد محصول مذاکرات طولانی بود که هر کدام پیچیدگی‌های خاص خود را دارد که باید بصورت تفصیلی بررسی شود. اما این توافق تا اردیبهشت ۱۳۹۷ که ترامپ رئیس جمهوری وقت آمریکا دستور خروج آمریکا از برجام را صادر کرد با یک شوک اساسی روبرو شد.

۴- مسیر چهارم مذاکرات با چهار به علاوه یک

تقریبا سه سال طول کشید تا پس از آمدن بایدن مذاکرات این بار در قالب چهار به علاوه یک با حضور غیر مستقیم  آمریکا از ۱۷ فروردین ۱۴۰۰ مجددا در پیش گرفته شد. با آغاز کار دولت  سیزدهم در عمل پنج ماه مذاکرات متوقف ماند تا اینکه سرانجام از هشتم  آذر ۱۴۰۰ مذاکرات دو ماه پس از آنکه دولت رسما کار خود را آغاز کرد از سرگرفته شد. این مذاکرات پس از هشت دوره جداگانه در تاریخ‌های مختلف پس از تاخیر‌های متعدد، سرانجام در مذاکرات وین ۱۵ مرداد ماه به نتیجه نسبی رسید که ایران هم در نیمه شب ۲۵ مرداد ماه ۱۴۰۱ دیدگاه‌های خود را درباره سه موضوع مورد اختلاف به طرف اتحادیه اروپا اعلام کرد.