تیتر امروز

پیام وزیر خارجه عمان پس از دیدار با عراقچی/ علت دود مشاهده شده در غرب تهران چه بود؟/ تکذیب فعال‌شدن پدافند هوایی در اصفهان/ ترامپ راهی شرق آسیا شد
تحریم‌های اقتصادی ایران و تنش در منطقه (روز دویست‌وبیست‌وسوم آتش‌بس)

پیام وزیر خارجه عمان پس از دیدار با عراقچی/ علت دود مشاهده شده در غرب تهران چه بود؟/ تکذیب فعال‌شدن پدافند هوایی در اصفهان/ ترامپ راهی شرق آسیا شد

در پی آغاز تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا علیه ایران از روز ۹ اسفندماه ۱۴۰۴، تنش‌های گسترده در خاورمیانه و درگیری‌ها میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد و آتش‌بس شکننده پس از جنگ چهل روزه، فعلا...
اسرائیل برای حمله به ایران آماده می‌شود/ دیدار سه قدرت هسته‌ای در نشست اپک/ آمریکا: ترامپ و خانواده‌اش هدف شماره یک ایران
مجله خبری تحلیلی دیدارنیوز با اجرای محمدرضا حیاتی

اسرائیل برای حمله به ایران آماده می‌شود/ دیدار سه قدرت هسته‌ای در نشست اپک/ آمریکا: ترامپ و خانواده‌اش هدف شماره یک ایران

این صد و هفتاد و هشتمین برنامه مجله خبری تحلیلی دیدارنیوز است که امروز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ با اجرای محمدرضا حیاتی و با حضور کارشناسان و صاحب نظران تقدیم مخاطبان گرامی می‌شود.
اختصاصی دیدارنیوز؛ یادداشتی از امید جهانشاهی

خانه شاهنامه؛ خانه‌ای برای ایران

امید جهانشاهی، پژوهشگر و روزنامه‌نگار در یادداشتی با عنوان «خانه شاهنامه؛ خانه‌ای برای ایران» نوشت: در میان سخت‌خبر‌هایی که آدمی را خسته می‌کنند، گاهی هم خبری هست که حس امید در آن است؛ مثل خبر خوب «خانه شاهنامه» که «نخستین جلسه هیات امنای آن عصر یکشنبه ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور سیدحمید پورمحمدی، رییس هیات امنای خانه شاهنامه و اعضای هیات امنا برگزار شد و این خانه با تشکیل هیات امنا، هیات‌مدیره و معرفی مدیرعامل، به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.» 

کد خبر: ۲۰۷۸۹۵
۱۲:۴۶ - ۱۳ آبان ۱۴۰۵

خانه شاهنامه؛ خانه‌ای برای ایران

دیدارنیوز _ امید جهانشاهی*:

در میان سخت‌خبر‌هایی که آدمی را خسته می‌کنند، گاهی هم خبری هست که حس امید در آن است؛ مثل خبر خوب «خانه شاهنامه» که «نخستین جلسه هیات امنای آن عصر یکشنبه ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور سیدحمید پورمحمدی، رییس هیات امنای خانه شاهنامه و اعضای هیات امنا برگزار شد و این خانه با تشکیل هیات امنا، هیات‌مدیره و معرفی مدیرعامل، به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد.» 

شاهنامه برای ما بیش از یک کتاب ادبی که پرچمی ملی است. از این رو، آویختن و پرداختن به او همراه امیدبخش و دلگرم کننده بوده است. بویژه در این دوران که سایه جنگ سنگین و دل‌ها بیش از همیشه نگران است که این پیچ حساس از همه پیچ‌ها پیچیده‌تر است. 

تاریخ را که مرور کنی در هر گذرگاهی که بی سامانی و سیاهی سایه‌ی سردی بر این سرزمین انداخته بود و دل‌ها را ناامید و نگران کرده بود چنان که همه چیز به مویی بند بود در آستانه پاره شدن، شاهنامه‌ی فردوسی دل‌ها را گرم کرد و از ستون‌های هویتی و فرهنگی برای جمع کردن دوباره ایران بود؛ همچون ریسمانی که همه به آن چنگ آویختند. 

نمونه‌ی درخشان این بازگشت به ایران، سرآغاز صفویه بود که آنرا دوران برامدن و بازسازی ایران نامیده‌اند. پیش از صفویه ایران چندپاره بود، پریشان و پراکنده. اما شاه اسماعیل اول که در تبریز تاج‌گذاری کرد، برای بنیان نهادن یک دولت مقتدر و متمرکز، هوشمندانه پیوند اسلام و ایران را مبنای کار قرار داد. از یک سو مذهب تشیع دوازده‌امامی را مذهب رسمی کشور اعلام کرد و تا اعلام استقلال حاکمیتی ـ هویتی در برابر امپراطوری عثمانی باشد؛ و از سوی دیگر خود را وارث فره ایزدی و تداوم‌بخش دودمان کیانی و فرزند معنوی کیخسرو و فریدون نامید؛ رویکردی که حسن بیگ روملو، مورخ برجسته آن عصر، در احسن‌التواریخ با توصیف شاه اسماعیل به عنوان «فروزنده تاج و تخت کیان / فرازنده اختر کاویان» به ثبت رسانده است.

همچنین شاهان صفوی فرزندان خود به نام‌های پهلوانان و شاهان اساطیری (طهماسب، سام، بهرام) می‌نامیدند تا پیوند نمادین حکومت با ایران باستان را نشان دهند.  در صفویه بود که «شاهنامه شاه طهماسبی» همچون شاهکاری کم‌نظیر با ۲۵۸ نگاره بی‌بدیل به دست نوابغی هنر زمان در طول دو دهه خلق شد. اثری بزرگ که نشان‌دهنده توجه صفویه به شاهنامه دارد. 

حس نجات‌بخش بازگشت به ایران بود که جهان ایرانی را به شوق آورد و نقالی و پرده‌خوانی را در شربت‌خانه‌ها و قهوه‌خانه‌ها رونقی دو چندان بخشید. شاه اسماعیل در میدان‌های جنگ، همواره از سردارانش می‌خواست برای افزایش توان جنگاوری سپاهیان، فراز (جمله) «جاوید باد ایران» را فریاد زنند و چامه‌های شاهنامه را بلند بخوانند. 

در نبرد‌های دشوار برای تثبیت حدود و ثغور ایران، ابیات حماسی شاهنامه در صفوف سپاهیان طنین‌انداز می‌شد و سردارانی، چون خان‌محمد استاجلو با خواندن اشعار حماسی، شور را شعله‌ور می‌ساختند: «کنون من اگر جمله هامون کنم/ اگر آب جیحون پر از خون کنم -نبیند دو چشمم بجز گرد رزم/ حرام است بر جان من جام بزم» 

قرن‌ها بعد، در پیچی پر تنش و پر آب چشم، در اواخر قاجار که مصادف بود با تبعات جنگ جهانی اول و ناامنی راه و دخالت سفارت خانه‌ها و به ستوه آمدن بازاریان و اصناف و فساد دربار و حراج ایلات و کسادی گسترده، ایران باری دیگر در کام فروپاشی، قحطی، هرج‌ومرج و نغمه‌های شوم اشغال خارجی و تجزیه‌طلبی فرو رفت. رضاشاه و البته روشنفکران دولتمرد همراه او نظیر محمدعلی فروغی، حسن پیرنیا (مشیرالدوله)، سیدحسن تقی‌زاده شاهنامه فردوسی را به کانون پروژه بازگشت به ایران بدل کردند. آرامگاه فردوسی را با الهام از پاسارگاد دوباره بنا کردند. محمدعلی فروغی در کنگره جهانی هزاره‌ی فردوسی، شاهنامه را «قباله و سند نجابت ملت ایران» نامید.

شاهنامه سراپا ستایش یزدان پاک، راستی و درستی، یکتاپرستی و داد و دهش (= بخشندگی) و خرد و ایران‌دوستی است و نیاکان ما این نکته نیک می‌دانستند و هم از این روی، شاهنامه‌خوانی یکی از سنت‌های پسندیده در مناسبت‌های مختلف از جمله شب یلدا بوده است.

شوربختانه به دلایل مختلف، شاهنامه و نماد‌ها و ارزش‌های ملی در گذشته مورد غفلت و بی‌مهری بوده‌اند. این غفلت و بی‌مهری تبعات فرهنگی سیاسی را در پی داشته است که تاکید‌های مکرر امروز بر «لزوم توجه به همبستگی ملی» در پاسخ به آنهاست. شاهنامه خوانی آشنایی با ریشه‌های اصیل فرهنگی برای ایران بزرگ فرهنگی است. امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان دستور داده بود شاهنامه را در همه خانواده‌های کشور توزیع کنند و هدفش را «آگاهی هرچه بیشتر مردم از تاریخ و فرهنگ و تمدن اجداد خویش» خوانده بود.

اویل دهه ۹۰ میلادی بود که تاجیکستان به خود بازگشت. تندیس نکبت لنین، را از خیابان مرکزی شهر دوشنبه، پایتخت، برداشت و به جای آن پیکره‌ی فردوسی نهاد که نماد ستایش راستی و داد و خرد است. 

شاهنامه‌خوانی را البته باید در مدارس هم بیش از پیش گسترش داد که هم اخلاق و راستی و یزدان پرستی را ترویج می‌دهد و هم سنگ زیرین هویت ملی است که جانِ نوجوان را به ریشه‌های ایرانی پیوند می‌زند. هویت ملی، غیرت و همبستگی ملی در گرو اهمیت دادن به پرچم و شاهنامه‌خوانی در مدارس است. اگر در پادگان سربازان باید زیر پرچم به صف شوند تا بدانند برای دفاع از کجا آماده هستند، چرا دانش‌آموزان نباید پرچم را در جای جای مدرسه ببینند تا بدانند نام خانه بزرگ همه هم‌کلاسی‌ها و هم نسلی‌هایشان چیست؛ و البته برای نسل جدید نباید فقط محدود و منحصر به متن مکتوب بود؛ چیزی که به درستی از سوی حمید پورمحمدی، رییس سازمان برنامه و بودجه و رییس هیات امنای خانه شاهنامه، مورد اشاره قرار گرفته است: «در این مسیر نباید از ابزار‌های جدید غافل شویم؛ امروز با استفاده از فناوری‌های نوین می‌توانیم تک‌تک داستان‌های شاهنامه را در قالب‌های مختلف رسانه‌ای تهیه و در اختیار خانواده‌ها قرار دهیم.» 

در مورد اهداف خانه شاهنامه گفته شده است: «پاسداشت شاهنامه به‌عنوان یکی از ارکان فرهنگ و زبان فارسی، ترویج مطالعه و خوانش شاهنامه در میان عموم مردم، آشنایی کودکان و نوجوانان با داستان‌ها، شخصیت‌ها و مفاهیم آن، تقویت هویت ایرانی ـ اسلامی و انسجام فرهنگی، شناسایی، حمایت و شبکه‌سازی شاهنامه‌پژوهان، شاهنامه‌خوانان، نقالان، مربیان و هنرمندان، توسعه آموزش و پژوهش، حمایت از بازآفرینی خلاق شاهنامه در قالب‌های فرهنگی و هنری معاصر، احیای ظرفیت‌ها و آیین‌های بومی مرتبط با فرهنگ حماسی ایران، توسعه ارتباط شاهنامه با صنایع فرهنگی و خلاق و مشارکت در ایجاد شبکه ملی خانه‌های شاهنامه.» 

تأسیس «خانه شاهنامه» را باید به فال نیک گرفت و از تکثیر آن استقبال کرد.

*پژوهشگر و روزنامه‌نگار

ارسال نظرات
امروز سه‌شنبه ۲۶ آبان
امروز سه‌شنبه ۲۶ آبان
امروز سه‌شنبه ۲۶ آبان
امروز سه‌شنبه ۲۶ آبان