میثم شرفی، کارشناس اقتصادی درباره موانع حضور ایران در «بانک توسعه نوین بریکس»، تصریح کرد که تحریم‌ها همچنان مهمترین مانع برای همکاری اقتصادی بین‌المللی ایران، حتی با چین و هم‌پیمانان بریکس است.
دیدارنیوز: در روز‌های گذشته، مهمترین مقامات سیاسی و اقتصادی کشورها و ازجمله ایران برای شرکت در هجدهمین اجلاس بریکس، در هند، حضور به هم رساندند.
به نقل از توسعه ایرانی، عضویت ایران در پیمان بریکس و شانگهای، میراث دولت سیزدهم است. در دولت گذشته، بر کارآیی این پیمان در خنثی کردن تاثیر تحریم‌ها، یکجانبهگرایی، دلارزدایی، افزایش سرمایه‌گذاری خارجی و غیره، تأکید می‌شد. گرچه در عمل کارآیی ملموسی از بریکس در این موارد ملاحظه نشد، اما خوش‌بینی‌ها در دولت چهاردهم هم ادامه یافت.
البته باید توجه داشت چین به عنوان یک ابرقدرت اقتصادی در صحنه بین‌المللی حضور دارد و برخی اظهارات درباره شکاف برداشتن جهان تک‌قطبی آمریکایی، حامل بخشی از حقیقت است، اما باید توجه داشت که چین، نه مانند شوروی قرن گذشته است که وارد جنگ سرد با آمریکا شود و نه مانند آلمان نازی است که خواهان یک جنگ تمام‌عیار نظامی با قدرت‌های گذشته باشد. چین با آمریکا مراودات گسترده‌ای دارد و سیاست‌مداران چینی هم چندان مایل به دلارزدایی یا رویارویی مستقیم با آمریکا، آن هم برای دور زدن تحریم‌های ایران، نیستند و ترجیح می‌دهند قدرت خود را در چارچوب نظم فعلی، افزایش دهند و اعمال کنند.
ظرفیت بریکس برای مقابله با یکجانبهگرایی
همانطور که اشاره شد، مهمترین اظهارات دولتمردان درباره فواید پیمان بریکس، بر موضوع خنثی کردن تاثیر تحریم‌ها استوارست. در همین راستا، رئیس‌جمهور قبل از عزیمت به هند در خصوص ظرفیت بریکس برای مقابله با یکجانبهگرایی در روابط بین‌الملل، سخن گفت.
مسعود پزشکیان گفت: «کشور‌های عضو بریکس در مجموع بیش از ۴۵ درصد جمعیت جهان و حدود ۳۵ درصد سرزمین‌های دنیا را در بر می‌گیرند و از ظرفیت قابل توجهی در عرصه‌های مختلف برخوردار هستند.» او با بیان اینکه یکی از اهداف اصلی بریکس مقابله با یکجانبهگرایی است، گفت: «تلاش بر این است که کشورها بتوانند با حفظ استقلال خود، روابط و فعالیت‌های اقتصادی و تجاری‌شان را توسعه دهند. اساساً یکی از اهداف تشکیل بریکس، مقابله با یکجانبهگرایی بوده است و شعار امسال این مجموعه نیز در همین راستا انتخاب شده است.»
همچنین بیت‌الله عبداللهی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، با مثبت ارزیابی کردن سفر وزیر اقتصاد به هند برای شرکت در اجلاس وزرای بریکس، عنوان کرد: «در شرایطی که ایران تحت فشار و تحریم‌های خارجی قرار دارد، حضور فعال در مجامع بین‌المللی و توسعه ارتباط با کشور‌های عضو بریکس می‌تواند بخشی از فشار‌های اقتصادی را خنثی کند و مسیر‌های جدیدی برای تجارت کشور ایجاد کند.»
به هر حال، عضویت ایران در پیمان بریکس و شانگهای، نه تنها فشار‌های تحریمی را کمتر نکرد بلکه با وخیم‌تر شدن روابط با آمریکا، این فشار‌ها دوچندان گشتند به صورتی که اکنون بسیاری از تحلیلگران درباره عواقب تداوم محاصره دریایی و تحریم‌ها، هشدار می‌دهند.
تاکید بر استفاده از ارز‌های محلی
محور دوم مورد تأکید دلارزدایی است و بیانیه پایانی دومین اجلاس وزرای اقتصاد عضو بریکس هم بر این موضوع تاکید دارد.
سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، در این خصوص مطرح کرد: «استفاده از ارز‌های محلی، توسعه نظام‌های پرداخت و پیام‌رسان‌های مالی داخلی و افزایش هماهنگی‌های اقتصادی میان اعضای بریکس، از مهمترین موضوعات مطرح‌شده در این اجلاس بود.» عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز تاکید کرد که همه اعضای بریکس بر این باورند که تجارت میان کشور‌های عضو با استفاده از ارز‌های ملی انجام شود.
این موضوع نیز که از دولت گذشته مطرح است با انتقاد شدید کارشناسان همراه شد چرا که به اعتقاد صاحب‌نظران، اولا قدرت اقتصادی آمریکا همچنان مطرح است و نمی‌توان انتظار دلارزدایی از اقتصاد جهانی داشت و ثانیا، با فرض وجود امکان برای دلارزدایی، ایران با ریال بی‌ارزش اصلا توانایی چنین کاری ندارد و این کار حتی از توان قدرت مطرحی، چون چین هم خارج است.
محدودیت‌های ایران برای عضویت در بانک توسعه نوین بریکس
سوای از این اظهارات تکراری، نکته‌ای قابل توجه در بیانات عراقچی وجود دارد که می‌توان آن را به‌نوعی، اذعان به محدودیت‌های ایران برای روابط بین‌المللی، حتی با چین دانست.
وزیر امور خارجه ایران بیان کرد که برای رفع مانع عضویت ایران در بانک توسعه نوین بریکس تلاش می‌کنیم، اما نامی از این محدودیت‌ها نبرد! عضویت در این بانک نیز در محور سوم بیانات مقامات گذشته و کنونی قرار دارد چرا که چین و هند، به عنوان اقتصاد‌های بزرگ جهان با GDP و رشد اقتصادی بالا، در این بانک حضور دارند و عضویت در این بانک، فرصت مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی است.
اما یک نمونه رفتار هند برای سرمایه‌گذاری در بندر چابهار، حتی با وجود معافیت تحریمی، نشان از عدم تمایل این کشورها برای سرمایه‌گذاری در ایران دارد و همچنین حاکی از وجود برخی موانع است. برخی فعالان و کارشناسان اقتصادی معتقدند که تحریم‌های بانکی ایران، و عدم عضویت در پیمان FATF یکی از مهمترین موانع ایران در روابط اقتصادی بین‌المللی
است.
تبعیت اعضای بریکس از تحریم‌های آمریکا
یک تحلیلگر مسائل اقتصاد بین‌الملل در گفت‌و‌گو با «توسعه ایرانی»، با تاکید بر اینکه بریکس امکانی برای کاهش تاثیر تحریم‌های آمریکا بر اقتصاد ایران ندارد، عنوان کرد: ماجرای بریکس، شانگهای و دیگر پیمان‌هایی که ایران در آنها عضویت دارد، بالذاته اتفاق خوبی است. این پیمان‌ها امکانات و وسایلی ایجاد می‌کنند که ما بتوانیم در یک چارچوب تعاملات چندجانبه حضور پیدا کنیم. اما نکته مهم‌تر این است که اعضای این پیمان‌ها، بیشتر از اینکه به خود پیمان متعهد باشند، تحت‌تاثیر عواقب دور زدن تحریم‌ها یا عدم لحاظ کردن مسائل تحریمی آمریکا نسبت به ایران هستند.
میثم شرفی تاکید کرد: با توجه به حجم مراودات این کشورها با آمریکا، فکر می‌کنم که این اظهارات مقامات درباره استفاده از امکانات بریکس برای کاهش تاثیر تحریم‌ها، شعارگونه و یک وعده خلاف واقع است که بیشتر جنبه سیاسی دارد، اما قطعا کاربرد اقتصادی ندارد.
مهمترین مانع، تحریم‌هاست
این کارشناس اقتصادی درباره موانع حضور ایران در «بانک توسعه نوین بریکس»، تصریح کرد که تحریم‌ها همچنان مهمترین مانع برای همکاری اقتصادی بین‌المللی ایران، حتی با چین و هم‌پیمانان بریکس است.
شرفی توضیح داد: مهمترین مانع در اقتصاد ایران، تحریم‌هاست. گاهی دولتمردان در بیان این موانع تعارف یا ملاحظات سیاسی دارند و به صورت علنی آن را اعلام نمی‌کنند.
به اعتقاد او، مادر مشکلات اقتصادی ایران همچنان دشمنی و عدم روابط با آمریکاست و تا این موضوع حل نشود، اقتصاد کشور روی آرامش نخواهد دید.
چین هم به روابط خارجی آمریکا توجه دارد
این تحلیلگر اقتصاد جهانی، با بیان اینکه پیمان بریکس و شانگهای همچنان امکاناتی برای ارائه به کشور‌های دیگر ندارند، گفت: تصور این است که پیمان‌های بریکس و شانگهای هنوز بالغ نشده‌اند. مضاف بر این موضوع، همچنان یکی از مهمترین اقتصاد‌های جهانی، اقتصاد آمریکاست که همه کشورها، اقتصاد خود را با نگاهی به اقتصاد این کشور، و لحاظ کردن دخالت‌ها و امکانات و بازار‌های آمریکا، تنظیم می‌کنند و دلار در صدر مراودات آنها قرار دارد.
شرفی تصریح کرد که اگر توقع بیش از حدی از این پیمان‌ها داشته باشیم، دچار خطای محاسباتی شده‌ایم.
او بیان کرد: به عنوان کشوری که تقریبا دهه‌هاست در حوزه سیاست خارجی و اقتصادی، تنها هستیم، گاه مجبور می‌شویم که به صورت موقت با برخی کشورها از جمله چین پیمان‌هایی امضا کنیم.
این کارشناس ادامه داد: البته چین هم محور سیاست‌های خود را بر منافع ملی کشورش قرار داده است. برای مثال مقایسه حجم سرمایه‌گذاری‌های چین در منطقه و ایران، نشان می‌دهد که حتی چینی‌ها هم در حوزه سرمایه‌گذاری، نگاه خاصی به سیاست‌های خارجی آمریکا، هم در حوزه سیاسی و هم در حوزه اقتصادی، دارند.
شرفی خاطرنشان کرد: تا مشکل اصلی ما، که تعیین تکلیف روابط با آمریکاست، حل نشود، هیچ پیمانی بر اقتصاد ما موثر نخواهد بود و هیچ نقشه راهی به صورت ۱۰۰ درصد، عملیاتی نخواهد بود. فرقی هم نمی‌کند که این پیمان محصول دولت رئیسی باشد، یا پزشکیان و یا روحانی؛ معضل اول ما تعیین‌تکلیف رابطه با آمریکا و تعیین سرنوشت تحریم‌هاست و تا این موضوعات حل نشوند، فرمایش‌های دولتمردان حول این موضوعات، تنها سیاسی است و بیشتر جنبه شعاری دارد.
