توسعه ایرانی نوشت: در حالی که برخی رسانه‌ها سعی داشتند این درگیری را به «حمله سازمان‌یافته دانشجویان ایرانی به دانشجویان خارجی» تعبیر کنند، روایت‌های متقن از منابع نزدیک به حادثه، این فرضیه را کاملاً رد می‌کند. یک منبع آگاه در وزارت علوم جزئیات دقیق‌تری از لحظه وقوع حادثه ارائه داد که نشان می‌دهد دانشجویان ایرانی دانشگاه سمنان در شروع این درگیری نقشی نداشته‌اند.
دیدارنیوز: حادثه درگیری در مقابل خوابگاه خصوصی «نیکان» سمنان که محل اسکان دانشجویان بین‌الملل (اتباع کشور عراق) است، طی روز‌های اخیر به یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های خبری در حوزه دانشگاهی و اجتماعی تبدیل شده است. این رویداد که از یک اصطکاک ساده در سطح محله آغاز شد، به‌سرعت با داستان‌های متفاوت در فضای مجازی و روایت‌های اغراق‌آمیز رسانه‌های عراقی، ابعادی دیپلماتیک و امنیتی پیدا کرد. با این حال، بررسی‌های دقیق میدانی و اظهارات منابع آگاه نشان می‌دهد که ورای دود و غبار برخاسته از این درگیری، لایه‌های عمیقی از تعارضات فرهنگی، مطالبات صنفی و ضرورت بازنگری در نحوه نظارت بر اتباع بیگانه نهفته است. گزارش‌های واصله حاکی از آن است که اگرچه ویدئو‌های منتشر شده از صحنه درگیری، تصویری ناخوشایند و دور از شأن فرهنگ مهمان‌نواز مردم ایران را مخابره کرد، اما ریشه‌یابی این خشم آنی، ما را به مجموعه‌ای از ناهنجاری‌های رفتاری و احساس تبعیض در بدنه دانشجویی و شهروندی می‌رساند که نیازمند تحلیل کارشناسی است.
جرقه این بحران زمانی زده شد که ویدئو‌هایی کوتاه، اما پرالتهاب در فضای مجازی دست‌به‌دست شد. در این تصاویر، تجمعی از جوانان معترض در برابر ساختمانی دیده می‌شد که با شعار‌های تند همراه بود. بلافاصله پس از این اتفاق، آرین متاجی، دبیرکل شورای هماهنگی امور مشترک شورای صنفی رفاهی دانشجویان دانشگاه سمنان، در اقدامی رسمی طی نامه‌ای خطاب به محمدصادق اکبری، رئیس کل دادگستری استان سمنان و محمدتقی گلی، دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان، خواستار شفاف‌سازی همه‌جانبه شد. متاجی در این نامه و همچنین در ویدئویی که در کانال رسمی صنفی منتشر کرد، بر لزوم آگاه‌سازی اذهان عمومی تاکید داشت تا از تضییع حقوق دانشجویان ایرانی و بدنام شدن محیط دانشگاه جلوگیری شود. او اعلام کرد که محیط دانشگاه همواره با دانشجویان همراهی داشته، اما آنچه امروز باعث ایجاد تعارض شده، فراتر از مسائل آموزشی و در حوزه زیست فرهنگی و رفاهی است.
از متلک‌پرانی خیابانی و ورود همسایگان به صحنه
در حالی که برخی رسانه‌ها سعی داشتند این درگیری را به «حمله سازمان‌یافته دانشجویان ایرانی به دانشجویان خارجی» تعبیر کنند، روایت‌های متقن از منابع نزدیک به حادثه، این فرضیه را کاملاً رد می‌کند. یک منبع آگاه در وزارت علوم در گفت‌و‌گو با «توسعه ایرانی» جزئیات دقیق‌تری از لحظه وقوع حادثه ارائه داد که نشان می‌دهد دانشجویان ایرانی دانشگاه سمنان در شروع این درگیری نقشی نداشته‌اند. این منبع آگاه تصریح کرد: «ماجرا از این قرار بوده که یک زن ایرانی در آن محدوده دانشگاه و خوابگاه دانشجویان بین‌المللی عراقی، در حال رفت و آمد بوده است که اصطکاکی میان این زن و چند دانشجوی عراقی، اتفاق می‌افتد. در نتیجه یک مشاجره کلامی و متلک‌پرانی، داد و بیدادی از سمت آن زن اتفاق می‌افتد. افراد آن محله، نه دانشجویان ایرانی، بلکه کسانی که ساکن آن محله بودند، وقتی صدای آن زن را می‌شنوند، می‌آیند و درگیری این‌گونه شروع می‌شود.»
این منبع در ادامه توضیحات خود افزود که «در پی این مشاجره، درگیری فیزیکی رخ داده و برخی از دانشجویان عراقی مورد ضرب و شتم قرار گرفتند». این روایت به وضوح نشان می‌دهد که موضوع اصلاً به ساختار دانشگاه مربوط نمی‌شد و یک ناهنجاری رفتاری توسط اتباع در سطح شهر، منجر به واکنش غیرتمندانه، اما تند ساکنان محلی شده است. اگر شهروند یک کشور دیگر در خاک ایران مرتکب تخلفی شود یا حریم اخلاقی شهروندان را نقض کند، قانون باید بدون لکنت وارد عمل شود تا از وقوع چنین درگیری‌های خودجوش و خارج از شئون جلوگیری شود.
پاسخ به ادعا‌های رسانه‌های عراقی
یکی از حواشی پررنگ این حادثه، موج‌سواری رسانه‌های عراقی به ویژه در بغداد بود. روزنامه «بغداد الیوم» و سایر رسانه‌های این کشور با انتشار گزارش‌هایی تند، مدعی شدند که گروهی بزرگ از دانشجویان ایرانی به خوابگاه حمله کرده و پلیس صرفاً تماشاگر بوده است. آنها حتی ادعای سرقت اموال شخصی دانشجویان عراقی را مطرح کردند. اما منبع آگاه در گفت‌و‌گو با «توسعه ایرانی» این اخبار را تکذیب و اظهار کرد: «ما اطلاعاتی در مورد اینکه دزدی گسترده به آن معنا اتفاق افتاده باشد، مثلاً وسایل اینها را جمع کرده و برده باشند، هنوز نداریم؛ حداقل این اطلاعات به دستمان نرسیده است.» وی البته تایید کرد که با توجه به جمعیت حاضر، تعدادی موفق به ورود به خوابگاه شدند که منجر به ضرب و شتم جدی شد.
به گزارش روابط عمومی دادگستری کل استان سمنان دستگاه قضا به سرعت برای مقابله با این روایت‌های مخدوش وارد عمل شد. رئیس کل دادگستری استان، از شناسایی ۲ نفر از افراد دخیل در درگیری خبر داد و تاکید کرد که تحقیقات برای شناسایی تمامی مسببان ادامه دارد. محمدصادق اکبری، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «مطالبی که در برخی از این رسانه‌ها درباره حادثه منتشر شد، با واقعیت موضوع و نتایج بررسی‌های اولیه تطبیق ندارد و ابعاد حادثه باید بر مبنای گزارش‌های رسمی و تحقیقات تکمیلی مراجع مسئول مورد ارزیابی قرار گیرد.» این موضع‌گیری نشان‌دهنده عزم دستگاه قضا برای برخورد با هرگونه برهم‌زننده نظم و امنیت، فارغ از ملیت و جایگاه آنهاست. وقتی پیگیری حقوقی و قضایی وجود دارد نیازی به لشکرکشی و ضرب و شتم نیست که همین موضوع بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های عراقی داشته باشد و بخواهند ایرانی را به نژادپرستی متهم کنند.
تعارضات فرهنگی و استاندارد‌های دوگانه در محیط دانشگاه
بخش بزرگی از حواشی این حادثه به گلایه‌های انباشته‌شده دانشجویان ایرانی بازمی‌گردد که در سخنان آرین متاجی، دبیر شورای صنفی، به وضوح متبلور است. متاجی با اشاره به تفاوت‌های فرهنگی و پوششی می‌گوید: «آنچه اکنون ایجاد تعارض نموده، تفاوت بسیار در نوع پوشش است. در حوزه اسکان این عزیزان باید قانونی وضع شود. هنگامی که دانشجوی ایرانی ما از امکان خوابگاه بهره‌مند نیست، چرا دیگری داشته باشد؟ فرد ایرانی هر زمان که اسکان یافت، آنها نیز اسکان بگیرند.» این سخنان نمایانگر وجود یک حس تبعیض در میان دانشجویان بومی است. در حالی که دانشجویان ایرانی ملزم به رعایت دقیق ضوابط پوشش و موارد انضباطی هستند، گزارش‌هایی مبنی بر آزادی عمل بیش از حد دانشجویان بین‌الملل و حتی رفتار‌های خارج از عرف آنها وجود دارد که باعث ایجاد حساسیت شده است.
بررسی‌های میدانی و واکنش‌های دانشجویان در فضای مجازی نشان می‌دهد که حادثه خوابگاه نیکان، تنها یک اتفاق منزوی نبوده است. بسیاری از دانشجویان دختر از نگاه‌های آزاردهنده و حتی فیلم‌برداری بدون اجازه توسط برخی اتباع گلایه داشته‌اند. این موضوع که در گزارش‌های نهاد صنفی دانشگاه دیده شده حاکی از آن است که نادیده گرفتن این گلایه‌ها در ماه‌های گذشته، پل‌های اعتماد بین دانشجویان و مدیریت دانشگاه را تخریب کرده است. زمانی که دانشجو احساس کند در کشور خود «شهروند درجه دو» محسوب می‌شود و اتباع خارجی از مصونیت نانوشته برخوردارند، هر جرقه‌ای می‌تواند به انفجار خشم منجر شود. لذا، رفع تبعیض‌های رفاهی و انضباطی، کلید اصلی پیشگیری از حوادث مشابه است. مهرماه سال گذشته حادثه مشابهی نیز در همدان رخ داده که منجر به درگیری میان شهروندان ایرانی و عراقی شده بود. در آن ماجرا هم موضوع تضاد‌های فرهنگی مطرح شد که وحید شالچی، معاون فرهنگی اجتماعی وزارت علوم در پی انتشار برخی اخبار، تصاویر و ادعا‌ها در فضای مجازی درباره رفتار نامتعارف شماری از دانشجویان بین‌الملل دانشگاه بوعلی‌سینا و واکنش‌های ایجادشده در افکار عمومی، با تأکید بر لزوم احترام دانشجویان خارجی به هنجار‌های جامعه ایران، گفت: «وزارت علوم در حال تدوین سیاست‌های جدیدی برای آشناسازی دانشجویان بین‌المللی با آداب و رسوم کشور است.»، اما همچنان سیاست خاصی در این باره دیده نشده است.
واکنش‌های دیپلماتیک و مدیریت بحران
به دنبال این حادثه، سفارت عراق در تهران و وابستگی فرهنگی این کشور به سرعت وارد عمل شدند. کمیته‌ای مشترک برای پیگیری وضعیت دانشجویان تشکیل شد و سفارت عراق با صدور بیانیه‌ای، سلامت اتباع خود را اولویت بالا خواند. در این بیانیه از دانشجویان عراقی خواسته شده است که «جز در موارد ضروری از محل اقامت خود خارج نشوند.» همچنین دانشگاه سمنان در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که این اتفاق در «فضای خارج از خوابگاه خصوصی» رخ داده و مراجع ذی‌صلاح در حال بررسی منشأ آن هستند. در نهایت، برای آرام کردن فضا، یک ماه مرخصی تحصیلی به این دانشجویان اعطا شد تا به کشورشان بازگردند و التهابات فروکش کند.
این شیوه مدیریت بحران اگرچه در کوتاه‌مدت فضا را آرام کرد، اما پرسش‌های مهمی را باقی گذاشت. چرا باید اجازه داد کار به جایی برسد که یک درگیری محلی، نیازمند مداخله سفارت و اعطای مرخصی اجباری شود؟ پاسخ را باید در ضرورت افزایش نظارت بر اتباع و پایبندی آنها به قوانین میزبان جست‌و‌جو کرد. ایران کشوری با تمدن غنی و مردمی شریف است و هرگونه رفتار نژادپرستانه محکوم است، اما همزمان، مهمان نیز موظف به رعایت حرمت میزبان و قوانین جاری کشور است. رسانه‌های عراقی با تمرکز بر کلیدواژه «نژادپرستی»، سعی در تطهیر رفتار‌های تحریک‌آمیز برخی از اتباع خود دارند که این رویکرد برای افکار عمومی ایران قابل قبول نیست.
ضرورت‌های آینده
حادثه سمنان زنگ خطری برای سیاست‌گذاران آموزش عالی و نهاد‌های انتظامی بود. تجاری‌سازی دانشگاه و جذب دانشجوی بین‌الملل نباید به قیمت نادیده گرفتن عدالت صنفی و امنیت اخلاقی دانشجویان بومی تمام شود. اگر تخلفی از سوی اتباع صورت می‌گیرد، مراجع قضایی باید با همان قاطعیتی برخورد کنند که با شهروندان ایرانی برخورد می‌کنند. از سوی دیگر، نظارت بر خوابگاه‌های خصوصی و محله‌های اسکان اتباع باید افزایش یابد تا از بروز اصطکاک‌های فرهنگی جلوگیری شود.
ماجرای خوابگاه نیکان نشان داد که شفافیت، بهترین راه برای مقابله با شایعات است. همان‌طور که روابط عمومی دادگستری و منابع آگاه تاکید کردند، دانشجویان ایرانی در شروع درگیری نقشی نداشتند و موضوع به یک ناهنجاری اجتماعی در سطح محله بازمی‌گشت. با این حال، برای ترمیم وجهه بین‌المللی و حفظ آرامش داخلی، لازم است که استاندارد‌های دوگانه حذف شده و به مطالبات بحق دانشجویان ایرانی در حوزه رفاه و انضباط توجه جدی شود. تنها از طریق اجرای بی‌طرفانه قانون و احترام متقابل است که می‌توان از تکرار چنین حوادث تلخی جلوگیری کرد و مانع از آن شد که رسانه‌های آن سوی مرزها، ناهنجاری‌های رفتاری چند فرد را به کل جامعه ایران نسبت دهند. نظارت دقیق، اجرای عدالت و رفع تبعیض، سه ضلعی هستند که می‌توانند امنیت و آرامش را به فضای دانشگاهی و شهری سمنان بازگردانند.
