فاطمهبهار فیضی، پژوهشگر در یادداشتی به تخریب دامنههای طبیعی تهران و ارتفاعات شهران در شمالغرب پایتخت اشاره کرده که در ادامه میخوانید. او در بخشی از این یادداشت نوشته است: نوشتن از شهران، نوشتن از سرنوشت کل تهران است. دهههاست که مدیریت شهری در این کلانشهر، زمین را نه به عنوان بستر زیست، بلکه به عنوان کالای قابلفروش نگاه کرده است.
دیدارنیوز _ فاطمهبهار فیضی:
وقتی یکی از آخرین دامنههای طبیعی تهران زیر چرخ لودرها میرود، ماجرا دیگر فقط به یک محله یا یک منطقه محدود نمیشود. ارتفاعات شهران در شمالغرب پایتخت، بخشی از همان کمربند طبیعی هستند که در کنترل سیلاب، فرسایش، جریان هوا و حفظ زیستبوم تهران نقش دارند، اما این روزها اگر مسیر پیادهروی صبحگاهیتان را به سمت شمال محله شهران کج کنید، صدای باد جایش را به غرش بم لودرها و کامیونهایی داده است که دارند بخشی از آخرین دیوارهای دفاعی محیط زیستی پایتخت را میتراشند. این گزارش، روایتی است از کارزاری که میخواهد بپرسد بالاخره سهم کوهستان از توسعه بیمهابا چقدر است و تهران تا کجا میتواند طبیعتش را خرج توسعه و ساختوساز کند؟
کوهستان به مثابه یک سد طبیعی
برای درک ابعاد این بحران محیط زیست، لازم نیست حتماً استاد زمینشناسیِ دانشگاه باشید. کافی است زمستانها و بهارهای تهران را به یاد بیاورید. ارتفاعات شمالی شهران، فقط یک منظره قشنگ برای گرانتر فروختن آپارتمانهای مشرف به کوه نیستند. این دامنهها با پوشش گیاهی بومی و ساختار نفوذپذیر خود، نقشی حیاتی در کنترل سیلابها، تغذیه سفرههای زیرزمینی، تنوع زیستی و تصفیه هوا ایفا میکنند. وقتی این ساختار طبیعی با لودر و بیلمکانیکی شکافته میشود، نخستین قربانی، امنیت پاییندست است. در شهری که هر بارندگی شدید به یک بحران مدیریتبحران تبدیل میشود، تخریب دامنههایی که مانند اسفنج عمل میکنند، به معنای دعوت از سیلاب به خانههای مردم است.
اهمیت این موضوع در شرایطی که تهران همچنان با آلودگی هوا مواجه است، بیشتر آشکار میشود. بر اساس آمار شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، در بهار ۱۴۰۵، تعداد روزهای آلوده تهران نسبت به بهار سال قبل از ۲۱ روز به ۲ روز کاهش یافت. همچنین بر اساس آمار ثبتشده از ابتدای سال تا پایان ۶ مرداد، تعداد روزهای آلوده در این دوره از ۴۹ روز در سال ۱۴۰۴ به ۱۴ روز در سال ۱۴۰۵ رسیده است؛ کاهشی حدود ۷۱ درصدی. این آمار نشان میدهد وضعیت کیفیت هوا میتواند در دورههای مختلف تغییر کند؛ اما در عین حال، یادآور میشود که تهران برای حفظ شرایط زیستپذیر خود به مجموعهای از عوامل طبیعی و مدیریتی نیاز دارد. ارتفاعات شهران یکی از همین عوامل است و تخریب آن، پیش از هر تصمیمی، نیازمند بررسی دقیق آثار محیطزیستی و اعلام عمومی مجوزهای پروژه است.
نکته آزاردهنده در این ماجرا، منطق حاکم بر مدیریت این عملیات است. در نگاه مدیریتی این پروژهها، کوهستان یا بایر است و باید تسطیح شود تا ارزشافزوده پیدا کند، یا مزاحم است و باید حذف شود. این نگاه تقلیلگرایانه، نسبت به زیستبوم البرز بیتفاوت است. برای کسانی که عادت کردهاند با اعداد و ارقام سود و زیان کوتاهمدت کار کنند، فرسایش خاک یا تغییر مسیر آبهای زیرزمینی، اعدادی نیستند که در گزارشهای نهایی پروژه جایی داشته باشند.
نادر کریمی، نویسنده کارزار «اعتراض به تخریب ارتفاعات شهران» میگوید عملیات خاکبرداری از حدود ۴۰ روز پیش آغاز شده است. به گفته او، محل عملیات حدود ۵۰۰ متر بالاتر از انبار نفت سابق قرار دارد. کریمی میگوید ساکنان و دیگر پیگیران موضوع، از عملیات در حال اجرا عکس و فیلم تهیه کردهاند و طوماری با بیش از ۱۵۰ امضا را برای سازمان حفاظت محیطزیست، شهرداری و شورای شهر فرستادهاند، اما این پیگیریها تاکنون به پاسخ مشخصی منجر نشده است.
فراتر از یک لکه خاک؛ دعوا بر سر این کلانشهر دودی است
نوشتن از شهران، نوشتن از سرنوشت کل تهران است. دهههاست که مدیریت شهری در این کلانشهر، زمین را نه به عنوان بستر زیست، بلکه به عنوان کالای قابلفروش نگاه کرده است. در این نگاه، هر شیب تندی پتانسیل تبدیل شدن به یک برج را دارد و هر درهآبرفتی میتواند به یک اتوبان یا مجتمع تجاری تبدیل شود.
اما واقعیت این است که ظرفیت زیستی تهران سالهاست سر آمده. اگر امروز ساکنان غرب تهران و فعالان محیطزیست نسبت به آنچه در بالادست شهران میگذرد حساس شدهاند، به این دلیل است که میدانند عقبنشینی در برابر اولین لودر، یعنی باز کردن مسیر برای لودرهای بعدی. کوهستان شهران متعلق به هیچ سازمان، نهاد یا مجری خاصی نیست؛ این ارتفاعات، میراث مشاع تمام شهروندانی است که میخواهند فرزندانشان فردا هم حق تماشای غروب را از بالای قله بند عیش داشته باشند، بیآنکه مجبور باشند از لابهلای داربستها و دیوارهای سیمانی به آن نگاه کنند. مسئله فقط حفظ یک چشمانداز نیست؛ دفاع از حق شهری است که اگر آخرین پناهگاههای طبیعیاش را هم واگذار کند، دیگر چیزی جز تودهای فشرده از بتن، دود و فراموشی برایش باقی نمیماند.
اعتراض به این عملیات در قالب کارزار «توقف تخریب ارتفاعات شهران» ادامه دارد. شهروندان میتوانند با مراجعه به صفحه کارزار متن مطالبه را مطالعه و در صورت موافقت، آن را امضا کنند. امضای این کارزار، مطالبه توقف عملیات، اعلام عمومی مجوزهای پروژه و بررسی آثار محیطزیستی خاکبرداری را به نهادهای مسئول منتقل میکند؛ مطالبهای برای اینکه ارتفاعات شهران پیش از آنکه به یک لکه خاکبرداریشده در نقشه تهران تبدیل شوند، مورد بررسی و حفاظت قرار گیرند.
