استاندارد لباس کار جوشکاری مشخص میکند لباس مناسب برای جوشکار باید چه ویژگیهایی داشته باشد تا در برابر جرقه، حرارت، شعله و پاشش فلز مذاب محافظت مناسبی ایجاد کند. در این مقاله با استانداردهای مهمی مانند ISO ۱۱۶۱۱، ISO ۱۱۶۱۲ و ISO ۱۳۶۸۸، تفاوت کلاسهای حفاظتی، ویژگیهای پارچه و طراحی لباس جوشکاری آشنا میشوید و نکات مهم انتخاب لباس استاندارد برای انواع فرایندهای جوشکاری را بررسی میکنیم.
دیدارنیوز: استاندارد لباس جوشکاری برای شرایطی طراحی شده است که فرد ممکن است در معرض خطرات مرتبط با جوشکاری و فرایندهای مشابه قرار بگیرد.
انتخاب لباس مناسب برای جوشکاری فقط به ظاهر، ضخامت یا قیمت آن محدود نمیشود. لباس جوشکاری باید متناسب با نوع فعالیت، میزان پاشش فلز مذاب، حرارت محیط و سطح خطر انتخاب شود و مشخصات حفاظتی آن نیز قابل بررسی باشد. به همین دلیل، پیش از خرید لباس کار باید استانداردهای درجشده روی محصول، جنس پارچه، کیفیت دوخت، طراحی لباس و سطح حفاظت آن را بررسی کرد. در میان استانداردهای مرتبط، ISO 11611 یکی از مهمترین استانداردهای تخصصی برای لباسهای مورد استفاده در جوشکاری و فرایندهای مشابه است. همچنین استانداردهایی مانند ISO 11612 و ISO 13688 بسته به نوع لباس و الزامات حفاظتی آن اهمیت دارند. شناخت این استانداردها به کاربر کمک میکند بین یک لباس کار معمولی و لباس حفاظتی مناسب جوشکاری تفاوت قائل شود و انتخاب دقیقتری داشته باشد.
در هنگام جوشکاری، جرقه و ذرات داغ میتوانند با لباس تماس پیدا کنند و در صورت نامناسب بودن جنس یا طراحی لباس، خطر سوختگی افزایش پیدا کند. حرارت ناشی از فرایند جوشکاری نیز میتواند باعث آسیب به پوست شود. لباس جوشکاری استاندارد با هدف کاهش این خطرات طراحی میشود. البته لباس بهتنهایی نمیتواند تمام خطرات محیط کار را حذف کند و باید در کنار سایر تجهیزات حفاظت فردی مانند دستکش، ماسک یا کلاه جوشکاری و کفش ایمنی مناسب استفاده شود. بنابراین هنگام انتخاب لباس، نباید فقط به ضخامت پارچه، رنگ یا ظاهر آن توجه کرد؛ بلکه نوع استاندارد، سطح حفاظت، طراحی و تناسب لباس با شرایط کاری اهمیت بیشتری دارد.
اگر محصول مشخصاً برای جوشکاری طراحی شده باشد، ISO 11611 اهمیت ویژهای دارد؛ اما برای شناخت کامل سطح حفاظت، باید سایر استانداردها و مشخصات فنی اعلامشده توسط تولیدکننده نیز بررسی شوند.
ISO 11611 یکی از مهمترین استانداردهای اختصاصی لباسهای حفاظتی مورد استفاده در جوشکاری و فرایندهای مشابه است. این استاندارد الزامات و روشهای آزمون مربوط به لباس را در برابر خطراتی مانند پاشش فلز مذاب، تماس کوتاهمدت با شعله و حرارت تابشی ناشی از قوس جوشکاری مشخص میکند. نکته مهم این است که استاندارد ISO 11611 برای خود لباس حفاظتی تعریف شده و جایگزین تجهیزات حفاظت فردی دیگری مانند دستکش یا محافظ چشم و صورت نیست.
استاندارد لباس جوشکاری برای شرایطی طراحی شده است که فرد ممکن است در معرض خطرات مرتبط با جوشکاری و فرایندهای مشابه قرار بگیرد.
مهمترین موارد عبارتاند از:
یکی از مهمترین مواردی که هنگام انتخاب لباس جوشکاری باید بررسی شود، کلاس حفاظتی آن است. در استاندارد ISO 11611، لباسها بر اساس سطح عملکرد موردنیاز در شرایط مختلف جوشکاری به کلاسهای مختلف تقسیم میشوند.
لباس جوشکاری Class 1
Class 1 برای شرایطی در نظر گرفته میشود که سطح خطر و میزان پاشش فلز مذاب نسبتاً پایینتر است. این سطح میتواند برای برخی فعالیتهای جوشکاری و فرایندهای مشابه که شدت پاشش و حرارت کنترلشدهتر است مناسب باشد.
لباس جوشکاری Class 2
Class 2 برای شرایط کاری سختتر و موقعیتهایی با میزان پاشش و خطر حرارتی بالاتر در نظر گرفته میشود. بنابراین اگر فرد در محیطی کار میکند که پاشش فلز مذاب بیشتر است، انتخاب لباس با سطح حفاظت مناسب اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یکی از ابهامهای رایج در مشخصات لباسهای حفاظتی، عبارت A1 و A2 است. این کدها به عملکرد لباس در آزمونهای مشخص مربوط به گسترش شعله اشاره دارند. A1 و A2 را نباید با Class 1 و Class 2 یکسان در نظر گرفت.
بنابراین وجود A1 یا A2 روی مشخصات لباس، مفهوم متفاوتی با Class 1 یا Class 2 دارد.
گاهی این دو استاندارد در مشخصات لباسهای حفاظتی در کنار یکدیگر دیده میشوند، اما کاربرد یکسانی ندارند.
ISO 11611: تمرکز ISO 11611 روی لباسهای حفاظتی مورد استفاده در جوشکاری و فرایندهای مشابه است. این استاندارد خطراتی مانند پاشش فلز مذاب و حرارت ناشی از فرایند جوشکاری را مورد توجه قرار میدهد.
ISO 11612: ISO 11612 استانداردی برای لباسهای محافظ در برابر گرما و شعله است و دامنه آن محدود به جوشکاری نیست. به همین دلیل ممکن است یک لباس بسته به نوع طراحی و کاربرد، الزامات بیش از یک استاندارد را داشته باشد.
لباس کار زمستانی با هدف محافظت در برابر سرما طراحی میشود و نباید صرفاً به دلیل ضخامت یا گرم بودن، جایگزین لباس تخصصی جوشکاری شود. در محیطهای سرد، ممکن است کاربر به لایههای بیشتری برای محافظت در برابر سرما نیاز داشته باشد؛ اما این پوششها باید با الزامات ایمنی لباس جوشکاری سازگار باشند. بنابراین اگر جوشکاری در فضای باز و هوای سرد انجام میشود، باید هم خطر حرارتی و جرقه و هم شرایط آبوهوایی محیط در انتخاب پوشش در نظر گرفته شود.
قبل از انتخاب محصول، بهتر است موارد زیر بررسی شود:
پارچه مناسب و مقاوم: پارچه باید متناسب با نوع خطر محیط انتخاب شود و بتواند در برابر حرارت و پاششهای مورد انتظار عملکرد مناسبی داشته باشد. نکته مهم این است که صرفاً کتان یا ضخیم بودن پارچه، استاندارد بودن لباس را ثابت نمیکند.
پوشش مناسب بدن: لباس باید قسمتهای در معرض خطر بدن را بهخوبی پوشش دهد و در زمان حرکت، خم شدن و فعالیت، پوشش خود را حفظ کند.
یقه مناسب: طراحی یقه باید به شکلی باشد که هنگام بسته شدن، پوشش مناسبی برای قسمت گردن ایجاد کند.
آستین و سرآستین استاندارد: سرآستین باید طراحی مناسبی داشته باشد و در زمان کار مانع حرکت نشود؛ در عین حال نباید شرایطی ایجاد کند که ورود جرقه به داخل لباس آسان شود.
دوخت مقاوم: دوختهای لباس باید کیفیت مناسبی داشته باشند. پارچه مناسب در صورتی که دوخت ضعیفی داشته باشد، نمیتواند عملکرد مطلوبی در محیط کاری ایجاد کند.
طراحی مناسب جیبها و بستهشدن لباس: جیبها، زیپ، دکمه و سایر قسمتهای لباس باید متناسب با کاربرد آن طراحی شده باشند تا خطر گیرکردن یا تجمع جرقه در نقاط مختلف لباس کاهش پیدا کند.
جوشکاری آرگون یا TIG معمولاً در مقایسه با برخی فرایندهای دیگر پاشش کمتری ایجاد میکند؛ اما این موضوع به معنی حذف نیاز به لباس حفاظتی نیست. انتخاب لباس باید بر اساس نوع عملیات، شدت حرارت، احتمال پاشش و شرایط واقعی محیط انجام شود. بنابراین بهتر است صرفاً بر اساس عنوان «جوشکاری آرگون» یک مدل خاص را برای تمام شرایط مناسب ندانیم.
