زنجیره تأمین مواد شیمیایی ایران، با همه پیچیدگیهایش، در سالهای اخیر شفافتر شده است. واردکنندگانی که مسیر محموله را مستند میکنند و اسناد را به مصرفکننده میرسانند، در حال جا انداختن استانداردی هستند که تا چند سال پیش در این بازار استثنا بود.
دیدارنیوز: کیسهای که در انبار یک کارخانه رنگسازی در اطراف اصفهان باز میشود، مسیری طولانیتر از آنچه تصور میکنید طی کرده است. شاید هفت هفته پیش، در انباری در استان جیانگسوی چین پر شده باشد. این گزارش، مسیر یک محموله معمولی مواد اولیه شیمیایی را از لحظه سفارش تا رسیدن به خط تولید دنبال میکند.
همهچیز با یک استعلام شروع میشود. کارخانه مصرفکننده اعلام میکند چه مادهای، با چه گریدی و به چه میزان لازم دارد. اما پیش از هر پرداختی، یک برگه دستبهدست میشود: گواهی آنالیز.
این مرحله در بازار ایران اهمیتی دوچندان دارد. تأمینکننده باید مشخصات دقیق بچ موجود در انبار کارخانه سازنده را ارائه دهد و مصرفکننده آن را با نیاز فرمولاسیون خودش تطبیق بدهد. اگر ماده حساسی باشد (مثلاً رزینی که قرار است در فرمول رنگ خودرویی استفاده شود) معمولاً نمونهای هم برای تست آزمایشگاهی فرستاده میشود.
تنها پس از تأیید این مرحله، سفارش قطعی میشود.
اینجا اولین گلوگاه واقعی است. تأمین ارز برای واردات، فرآیندی است که در سالهای اخیر پیچیدگیهای خاص خودش را داشته و زمانبندیاش کاملاً قابل پیشبینی نیست. فعالان این حوزه میگویند همین مرحله میتواند بین چند روز تا چند هفته طول بکشد.
پس از تسویه با فروشنده خارجی، کالا در بندر مبدأ بارگیری میشود. برای محمولههای کوچکتر، معمولاً از روش LCL استفاده میشود؛ یعنی سهمی از یک کانتینر مشترک با چند واردکننده دیگر. محمولههای بزرگ کانتینر اختصاصی میگیرند.
حمل دریایی از بنادر شرق آسیا به بندرعباس، بسته به مسیر و تعداد توقفها، معمولاً بین ۲۵ تا ۳۵ روز طول میکشد. در این مدت، محموله عملاً از دسترس خارج است.
نکتهای که کمتر به آن توجه میشود، شرایط دمایی داخل کانتینر است. کانتینر فلزی در مسیر خلیج فارس میتواند به دمای بسیار بالایی برسد و برخی مواد شیمیایی (مانند پراکسیدها و بعضی رزینها ) به دما حساساند. واردکنندگان حرفهای برای این اقلام، کانتینر یخچالی یا حداقل پوشش عایق سفارش میدهند؛ هزینهای که در قیمت نهایی دیده میشود اما جلوی فاسد شدن کل محموله را میگیرد.
کانتینر پهلو میگیرد و مرحلهای شروع میشود که هیچ زمانبندی قطعی ندارد: ترخیص.
اظهار کالا، بررسی اسناد، تعیین تعرفه، پرداخت حقوق ورودی و در بسیاری از موارد، نمونهبرداری برای آزمایش. برای مواد شیمیایی، این نمونهبرداری جدیتر است؛ چون باید تطابق محتوای واقعی محموله با آنچه اظهار شده تأیید شود. برخی اقلام هم نیازمند مجوزهای سازمانی خاص هستند و بدون آن ترخیص نمیشوند.
در حالت روان، این مرحله چند روز طول میکشد. در صورت مغایرت اسناد یا نیاز به استعلام، میتواند به هفتهها کشیده شود و هر روز توقف، هزینه دموراژ (انبارداری کانتینر) دارد.
پس از ترخیص، محموله با کامیون به انبار واردکننده منتقل میشود. برای مقصدهایی مثل شیراز یا اصفهان، یک تا دو روز جاده.
در انبار، کالا تفکیک و بارکدگذاری میشود و اسناد هر بچ (گواهی آنالیز کارخانه، برگ سبز گمرکی، شماره بچ) به موجودی الصاق میشود. این حلقه، تعیینکنندهترین بخش برای مصرفکننده نهایی است: اگر ردیابی بچ در همین مرحله حفظ شود، خریدار میتواند سالها بعد هم مشخصات دقیق مادهای که مصرف کرده را استخراج کند.
و اینجا دقیقاً همانجایی است که مدل توزیع، تفاوت ایجاد میکند. در زنجیرههای سنتی که بار میان چند بنکدار جابهجا میشود، این اسناد معمولاً در دست اول باقی میماند و به مصرفکننده نمیرسد.در مدل واردات مستقیم مواد اولیه شیمیایی که در سالهای اخیر رواج بیشتری یافته، محموله از انبار واردکننده مستقیم به کارخانه مصرفکننده میرود و اسناد هم همراهش.
کیسه در انبار کارخانه رنگسازی باز میشود. اپراتور شماره بچ روی کیسه را با برگه آنالیز تطبیق میدهد، مقدار مشخصی وزن میکند و وارد میکسر میشود.
هفت هفته سفر، برای رسیدن به این لحظه.
شناخت این زنجیره، دو نتیجه عملی برای مدیران خرید دارد.
اول، برنامهریزی موجودی. کارخانهای که تصور میکند هر زمان اراده کند میتواند ماده اولیهاش را ظرف یک هفته تأمین کند، در شرایط کمبود بازار غافلگیر میشود. دانستن اینکه پشت هر کیسه، هفت هفته فرآیند خوابیده، اهمیت قرارداد تأمین بلندمدت و نگهداشتن ذخیره احتیاطی را روشن میکند.
دوم، درک منطق قیمت. وقتی میدانید قیمت نهایی شامل نرخ ارز روز سفارش، کرایه حمل دریایی، حقوق گمرکی، هزینه انبارداری و حمل داخلی است، این را هم میفهمید که چرا قیمتها روزانه تغییر میکنند و چرا فروشندهای که قیمت ثابت ششماهه اعلام میکند، یا ریسک بزرگی پذیرفته یا چیزی را نگفته است.
زنجیره تأمین مواد شیمیایی ایران، با همه پیچیدگیهایش، در سالهای اخیر شفافتر شده است. واردکنندگانی که مسیر محموله را مستند میکنند و اسناد را به مصرفکننده میرسانند، در حال جا انداختن استانداردی هستند که تا چند سال پیش در این بازار استثنا بود. برای صنعتی که کیفیت محصول نهاییاش مستقیماً به کیفیت همان کیسه بستگی دارد، این تحول کماهمیت نیست.
