علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی، «قلعه الموت و استحکامات وابسته» را یکی از برجستهترین نمونههای معماری دفاعی، سازمان فضایی و نظام حکمرانی در تاریخ ایران دانست.
دیدارنیوز: مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با تشریح ابعاد تمدنی، معماری و مدیریتی پرونده ثبت جهانی «قلعه الموت و استحکامات وابسته» تاکید کرد: این مجموعه نمونهای ممتاز از پیوند دانش، حکمرانی، مهندسی، مدیریت منابع و زیست پایدار در یکی از دشوارترین جغرافیاهای ایران است؛ ویژگیهایی که آن را شایسته ثبت در فهرست میراثجهانی یونسکو کرده است.
به نقل از رسانه وزارت میراثفرهنگی، علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، با تبیین ابعاد علمی و تاریخی پرونده ثبت جهانی «قلعه الموت و استحکامات وابسته»، این مجموعه را یکی از برجستهترین نمونههای معماری دفاعی، سازمان فضایی و نظام حکمرانی در تاریخ ایران دانست و اظهار کرد: پرونده الموت تمامی معیارهای لازم برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو را دارا بود؛ معیارهایی که اصالت، تمامیت، قدمت، ارزشهای معماری، جایگاه تاریخی، تأثیرگذاری تمدنی و یگانگی اثر را در بر میگیرد و در ارزیابیهای تخصصی نیز مورد تأیید قرار گرفت.
وی با اشاره به اینکه پرونده ثبت جهانی، تنها بر یک قلعه متمرکز نبوده، بلکه یک منظومه بههمپیوسته از استحکامات تاریخی را در بر میگیرد، افزود: هفت دژ تاریخی شامل الموت، لمبسر، نویزرشاه، شمسکلایه، قسطینلار، شیرکوه و ایلان، شبکهای منسجم از استحکامات دفاعی را تشکیل میدهند که هر یک بخشی از یک سامانه راهبردی بودهاند و تنها در ارتباط با یکدیگر معنا پیدا میکنند.
ایزدی با بیان اینکه منطقه الموت برای نزدیک به دو قرن، مرکز حکمرانی اسماعیلیان نزاری بوده است، تصریح کرد: اهمیت این مجموعه فقط به حضور حسن صباح محدود نمیشود، بلکه آنچه در پرونده ثبت جهانی مورد توجه قرار گرفت، شکلگیری یک نظام پیچیده مدیریتی، دفاعی و علمی در این جغرافیای کوهستانی بود؛ نظامی که در آن استحکامات دفاعی، دیدهبانی، ذخیره و توزیع آذوقه، مدرسه، کتابخانه، مراکز آموزشی و زیرساختهای مهندسی در قالب یک ساختار منسجم عمل میکردند.
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی ادامه داد: مطالعات باستانشناسی نزدیک به پنج دهه اخیر و بهویژه پژوهشهای سه دهه گذشته، ابعاد تازهای از حیات فرهنگی و اجتماعی منطقه الموت را آشکار کرده است. کشف فضاهای آموزشی، محراب، شواهد معماری و بقایای سکونتگاهها نشان میدهد که این مجموعه فراتر از یک دژ نظامی، بستری برای تولید دانش، آموزش و شکلگیری یک منظومه فکری بوده است.
وی با تاکید بر اینکه یکی از مهمترین وجوه تمایز الموت، دانش بومی ساکنان آن در سازگاری با محیط طبیعی بوده است، گفت: بهرهگیری از ظرفیتهای اقلیمی، شناخت گیاهان دارویی، فعالیتهای مرتبط با پزشکی، مدیریت منابع غذایی و بهویژه مهندسی آب، بخشی از دستاوردهای تمدنی این منطقه به شمار میرود؛ دستاوردهایی که امکان تداوم زندگی در یکی از دشوارترین زیستبومهای کوهستانی ایران را فراهم کرده بود.
ایزدی، سامانه انتقال آب در قلعه الموت را از شاخصترین نمونههای مهندسی تاریخی ایران دانست و اظهار کرد: آب از طریق شبکهای از لولههای سفالی به بخشهای مختلف قلعه منتقل میشد و علاوه بر تأمین نیازهای روزمره، سلامت و کیفیت آن نیز مورد توجه قرار داشت. این شاهکار مهندسی، همراه با بخشهایی از معماری و کتابخانه تاریخی الموت، در جریان حمله مغول آسیب جدی دید و بخش قابل توجهی از آن نابود شد.
وی با اشاره به ارزیابیهای کارشناسان یونسکو خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین نکاتی که در فرآیند ثبت جهانی مورد تاکید قرار گرفت، این بود که الموت نمونهای ممتاز از یک منظومه تمدنی، مدیریتی و فرهنگی است که در آن دانش، امنیت، حکمرانی و شیوه زیست به شکلی کمنظیر در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی با اشاره به پیامدهای ثبت جهانی این اثر اظهار داشت: ثبت در فهرست میراث جهانی، فرصتی ارزشمند برای معرفی تصویری دقیق، مستند و مبتنی بر واقعیت از تاریخ و تمدن ایران در عرصه بینالمللی فراهم میکند و بیتردید جایگاه الموت را بهعنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی ارتقا خواهد داد.
وی در عین حال با تاکید بر تقدم اصل حفاظت بر توسعه گردشگری افزود: راهبرد وزارت میراثفرهنگی در قبال این اثر، توسعه گردشگری مسئولانه و مدیریتشده است. به دلیل ظرفیتهای محدود طبیعی و شکنندگی محوطه، گردشگری انبوه هرگز در دستور کار نخواهد بود و برای ایجاد توازن میان حفاظت از ارزشهای جهانی اثر و بهرهبرداری گردشگری، اجرای یک نظام مدیریتی دقیق و علمی ضروری است.
ایزدی همچنین نقش جامعه محلی را یکی از ارکان اصلی حفاظت و مدیریت پایدار این میراث جهانی دانست و تصریح کرد: یونسکو و شورای بینالمللی بناها و محوطهها (ایکوموس) همواره بر سهم و منافع جوامع محلی در فرآیند ثبت جهانی تاکید دارند. از اینرو توسعه زیرساختهای گردشگری، ایجاد فرصتهای اقتصادی، تقویت اشتغال و افزایش درآمد ساکنان منطقه، بخش جداییناپذیر برنامه مدیریت پایدار الموت خواهد بود.
مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود به برنامههای آینده ایران در حوزه میراث جهانی اشاره کرد و گفت: پروندههای ثبت جهانی بندر تاریخی سیراف، مجموعه مساجد ایرانزمین و آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی در دستور کار قرار دارد تا روند معرفی شایسته ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران در سطح جهانی با قوت ادامه یابد.
وی همچنین از بررسی سه پرونده میراثفرهنگی ناملموس ایران شامل مهرگان، لالایی و دانش و مهارت نمدمالی در نشست آذرماه ۱۴۰۵ یونسکو خبر داد و ابراز امیدواری کرد این پروندهها نیز با موفقیت در فهرست میراث ناملموس جهانی به ثبت برسند و گامی دیگر در معرفی سرمایههای فرهنگی ایران به جامعه جهانی برداشته شود.
