بازگشت به «ابوالفضل گیلان»؛ تقابل خاطرات سنگ‌چین با واقعیت‌های عصر جدید

دیدارنیوز _ سید محمد جعفرنژاد*:

سی سال گذشت؛ درست سه دهه از آخرین باری که پیچ و خم‌های جاده‌ی منتهی به «امام‌زاده ابراهیم (ع)» شفت را پیموده بودم، می‌گذرد. آن روزها، این مسیر پرفراز و نشیب، حکایت دیگری داشت. جاده‌ای خاکی که اتومبیل شخصی در آن کیمیا بود. مینی‌بوس‌های قدیمی در ورودی رشت - فومن، تنها امید زائرانی بودند که خنکای کوهستان را به گرمای طاقت‌فرسای تابستان ترجیح می‌دادند.

هنوز به یاد دارم شیب‌های تندی که موتور نحیف برخی مینی‌بوس‌ها را به زانو درمی‌آورد؛ صحنه‌هایی از همبستگی انسانی که امروز در حافظه تاریخی‌مان رنگ باخته است: جوان‌تر‌ها پیاده می‌شدند، سنگ‌های بزرگ را پشت چرخ‌های عقب مینی بوس‌ها می‌گذاشتند و با شانه‌هایی خسته، آن را به پیش می‌راندند. زائران مسن، با سختی و استمداد از بازوان جوان‌ترها، پله‌های سنگی را تا رسیدن به مأمن آرامش بالا می‌رفتند. آن‌جا، در میان خانه‌های چوبی که با پرده‌های پارچه‌ای، حریم دو یا چند خانواده را از هم جدا می‌کرد، صفا و سادگی موج می‌زد. صدای آبشار و سکوت پرمعنای کوهستان، خستگی راه را از تن زائر می‌شست.

امروز اما، دوباره در مسیر این نگین زیارتیِ گیلان هستم. جاده‌ای که دیگر خبری از آن سنگ‌چین‌هایِ کنار جاده ندارد، اما دست‌اندازهایش، همچنان بر تنِ خودرو‌ها لرزه می‌اندازد. در کمتر از دو ساعت به مقصد رسیدم؛ به امام‌زاده‌ای که از نوادگان حضرت موسی‌بن‌جعفر (ع) است و نزد مردمِ دیار باران، به «ابوالفضل گیلان» شهره است.

تغییرات، ملموس است. دیگر از آن پله‌های دشوار خبری نیست و اتومبیل تا پای بنای امامزاده می‌رسد؛ نکته‌ای که در ظاهر برایِ معلولان و ناتوانان فرصتی مغتنم است، اما در عمل، سراشیبی‌های تند و غیراصولی، عبور ویلچر را به چالشی طاقت‌فرسا بدل کرده است. خانه‌ها نونوار شده‌اند، اما گویی در برخی بنا‌ها روح آن معماری بومی پرخاطره، در میانِ سیمان و آهن گم شده است.

در گفت‌و‌گو با کسبه‌ی بومی، بغض کهنه‌ای را حس کردم. آنها از «سرمایه‌گذارانِ گریزان» می‌گفتند؛ سرمایه‌گذارانی که «فصلی بودن» حضور مردم را بهانه کرده و از زیرِ بار توسعه‌یِ پایدار منطقه شانه خالی می‌کنند. درد بزرگ‌تر اما، فقدان زیرساخت‌های حداقلی دیجیتال است. در عصر ارتباطات، تنها یک دستگاه خودپرداز در ورودیِ برادران به چشم می‌خورد و ضعف مفرط آنتن‌دهی شبکه، کاسبی مردم را در روزهایِ شلوغ، به کلاف سردرگمی بدل کرده است.

تلاش کردم صدای این مردم باشم. تماس با بخشدار محترم احمدسرگوراب، جناب آقای جعفرزاده، برای انتقال این دغدغه‌ها به نتیجه نرسید؛ هرچند ایشان در پیامی از جلسات فشرده خبر دادند و وعده‌ی تماس مجدد، اما دریغ از پیگیری.

امام‌زاده ابراهیم (ع) تنها یک بنای تاریخی یا زیارتی نیست؛ این منطقه، ظرفیتی بی‌بدیل در گردشگری مذهبی گیلان است که نیازمند نگاهی فراتر از عوارضی گرفتن در ورودی است. تا زمانی که امکاناتِ زیرساختی، تسهیلاتِ عبور و مرور و تعامل مسئولان با جامعه‌ی محلی اصلاح نشود، این زیارتگاه، در حصار محرومیت امکانات باقی خواهد ماند. مردم این دیار و مسافران خسته، بیش از هر چیز، به تدبیری نیاز دارند که زیارت را در خاطره‌ها، شیرین و در واقعیت، سهل و دسترس‌پذیر کند.

*فعال رسانه‌ای