دیدارنیوز _ امیر دبیری مهر:
همزمان با مراسم وداع و تشییع آیت الله خامنهای رهبر شهید جمهوری اسلامی، موافقان و مخالفان جمهوری اسلامی درباره این رویداد اظهار نظرهای متفاوتی داشته و سعی میکنند از این مراسم برای اثبات نظر و دیدگاههای سیاسی خود استفاده کنند.
برای مثال مخالفان جمهوری اسلامی با کوچک نشان دادن جمعیت شرکت کننده در این مراسم و تقلیل آن تا ۵۰۰ هزار نفر میگویند این افراد بطور سازماندهی شده و با هزینههای هنگفت مالی در این مراسم شرکت کردند تا نمایش قدرتی برای مخالفان داخلی و خارجی نظام باشد.
در مقابل طرفداران جمهوری اسلامی با ذکر اعداد چند ده میلیونی از شرکت کنندگان در این مراسم میگویند این مراسم بزرگترین تشییع یک رهبر در تاریخ جهان است و حتی از آن بعنوان یک رفراندوم سیاسی نام میبرند که در آن اکثریت مردم ایران ضمن تایید سیاستهای جمهوری اسلامی در دوران ۳۶ ساله رهبری آیت الله خامنهای با جانشین او آقای سید مجتبی خامنهای نیز بیعت کردند.
از نظر علم سیاست و جامعه شناسی این ادعاهای متضاد خیلی شعاری و هیجانی و عاری از واقعیت به نظر میآید و لازم است تحلیل دقیقی از این رخداد داشته باشیم که در این مقاله و در چند عنوان آن را توضیح خواهم داد:
از نظر حضور مردم در مراسم چند روزه وداع و نماز میت و تشییع در تهران، قم، مشهد و عراق نمیتوان این واقعیت را انکار کرد که جمعیت شرکت کننده در آن توجه و حتی تعجب بسیاری از خبرنگاران و رسانههای جهان را به خود جلب کرد و با توجه به رخدادهای گذشته ایران بویژه حوادث دی ماه گذشته در ایران بسیار فراتر از انتظار بود. بر اساس اطلاعات موثق مقامات ایرانی برای اینکه بتوانند جلوی حوادث احتمالی ناشی از حضور وسیع جمعیت را بگیرند مراسم را در چند روز و چند شهر برگزار کردند، اما در عین حال با این سیاست امار مشارکت مردم نیز بالا رفت و به عدد چند میلیونی نزدیک شد. بنا براین انکار حضور مردم در این مراسم غیر منطقی و نادیده گرفتن واقعیتی است که همگان شاهد آن بودند. البته نهادهای نظامی مانند سپاه و دولتی و مذهبی بویژه سازمان تبلیغات اسلامی و شهرداری تهران برای حضور جمعیت بیشتر با تمام توان و امکانات اقدام کردند و برای اسکان و تردد و پذیرایی شرکت کنندگان هر چه توانستند هزینه کردند و این واقعیت را نیز نمیتوان انکار کرد.
جمهوری اسلامی از یک پایگاه اجتماعی منسجم و معتقد و فعال برخوردار است که در قالب تشکلهای مذهبی و نظامی و اجتماعی مانند هیاتها و سازمان بسیج با هم در ارتباط هستند و هر وقت نظام سیاسی نیاز داشته باشد با تمام توان و استعداد انسانی در خدمت اهداف نظام قرار میگیرند بویژه اگر نیاز مربوط به مهمترین نهاد در نظام یعنی رهبری باشد. آیت الله خامنهای در دوران رهبری خود همواره از این سازمان اجتماعی حمایت کرده و سعی در تقویت آن داشت از این رو شبکه سازی درون جمهوری اسلامی مساله مهم و قابل مطالعهای است. جامعه مداحان یکی از اقشار محوری این پایگاه اجتماعی است که در ماههای اخیر نیز در تجمعات خیابانی نقش پررنگی داشت. این جمعیت در مراسم اخیر با برافراشتن پرچم یا لثارات الخامنهای خواستار انتقام گیری از قاتلان رهبر شهید انقلاب بود و حتی طیف افراطی آن علیه مذاکره کنندگان با آمریکا بویژه رییس جمهور و وزیر امور خارجه شعار دادند که حواشی هم ایجاد کرد.
نکته مهم دیگر این است که اتفاقات چند ماه اخیر پس از حمله امریکا و اسراییل به ایران و شهادت آیت الله خامنهای در روز نخست حمله در منزل خود به همراه دختر و عروس و داماد و نوه اش، در ایجاد فضای مظلومیت مظاعف برای او بسیار موثر بود و این مساله به فرهنگ ایرانیان و شیعیان باز میگردد که کشته شدن فرد با خانواده باعث تاثر و دلسوزی زیاد میشود. دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی نیز در ۴ ماه گذشته بویژه در ماه محرم با شبیه سازی شهادت آیت الله خامنهای با شهادت امام حسین و خانواده اش در گسترش این تصویر از مظلومیت او نقش موثری ایفا کرد و همین تصویر در حضور بیشتر مردم در مراسم تشییع او بسیار موثر بود. به گونهای که حتی مردم مذهبی که گرایشهای سیاسی ندارند را در حمایت از نظام و تجلیل از رهبر شهید تشویق کرد.
مقاومت نیروهای مسلح ایران در جنگ تحمیلی اخیر و محقق نشدن مهمترین اهداف مشترک امریکا و اسراییل مانند سرنگونی نظام یا دسترسی به ذخایر اورانیوم از یک سو و از همه مهمتر بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران از سوی دیگر، برای برخی در ایران و جهان از جمهوری اسلامی تصویری قدرتمند ترسیم کرد و اینکه این قدرت محصول تدابیر و تصمیمات آیت الله خامنهای بوده است. بسیاری از مردم ایران معتقدند آقای خامنهای توانست جلوی تجزیه و اشغال ایران را بگیرد و در سالهای زعامت خود موفق شد توان نظامی ایران را تا حدی بالا ببرد که دو ابر قدرت بزرگ نظامی یعنی امریکا و اسراییل نتوانند آن را شکست دهند. این مساله هم در تهییج مردم برای شرکت در تشییع او و ادای احترام به شخصیت او نقش بسیار موثری ایفا کرد. واقعیتی که همه تبلیغات ضد جمهوری اسلامی در سالهای اخیر نتوانست آن را از بین ببرد.
اما واقعیتی که بسیاری از طرفداران سرسخت حکومت نمیدانند یا نمیخواهد به آن اعتراف کنند این است که حضور وسیع مردم در مراسم تشییع آیت الله خامنهای به دلایل بالا لزوما به معنای تایید همه مواضع و سیاستهای نظام درگذشته نبوده و نیست و حتی این حضور به معنای تایید کامل و اعلام رضایت همه جانبه از عملکرد جمهوری اسلامی در بخشهای مختلف هم نیست. در روزهای اخیر با بسیاری از مردم حاضر در مراسم تشییع آیت الله خامنهای صحبت کردم که همچنان بخاطر کشته شدن هزاران جوان معترض در ۱۸ و ۱۹ دی ماه گذشته از جمهوری اسلامی گلهمند و شاکی هستند و معتقدند باید ابعاد پنهان آن حادثه آشکار شود و معلوم شود کشته شدگان دقیقا توسط چه نیروهایی کشته شدهاند؟ برخی میگفتند هنوز داغدار جوانان کشته شده در آن ۲ روز هستند، اما همین مردم در عین حال از شهادت رهبر کشور توسط دشمنان خارجی هم خشمگین هستند. از این رو شعارها در مراسم تشییع آیت الله خامنهای علیه رضا پهلوی که فراخوان راهپیمایی اعتراضی را داده بود، بسیار زیاد بود.
بسیاری از مردم ایران در شبکههای اجتماعی و گفتوگوهای روزمره میگویند خواستار ادامه جنگ نیستند و تمایل دارند جمهوری اسلامی رابطه بهتری با جهان از جمله امریکا داشته باشد و برخی سیاستهای امریکا ستیزانه را قبول ندارند و از شعارهای تند و افراطی در مراسم تشییع حمایت نمیکنند شعارهایی مانند ضرورت قتل دونالد ترامپ رییس جمهور امریکا که بعنوان انتقام و خونخواهی در این مراسم مطرح میشد.
بنابر این مراسم چند روز پیش بار دیگر نشان داد جامعه ایرانی جامعهای بسیار متنوع و پیچیده و در حال تغییر است و برای فهم رفتارهای آن نمیتوان از قالبهای کلیشهای و ساده ساز استفاده کرد. همان مردمی که در مقاطعی مانند ۱۳۸۸ و ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ علیه رهبری و نهادهای نظام شعار میدادند در سوگ شهادت او در خیابانها حاضر میشوند و علیه دشمن خارجی شعار میدهند و همین مردم اگر با سیاستها و تصمیمات حاکمیت وضع معیشت و اقتصادی و روابط خارجی کشور بهبود پیدا نکند مجددا اعتراض خواهند کرد. ضمن اینکه یک پایگاه اقلیت هم در ایران وجود دارد که از نظر اعتقادی همیشه خود را متعهد به حمایت از نظام و رهبری آن میداند و هرگونه مخالفت با حکومت اسلامی را اعلان جنگ با خدا میداند!
