افزایش قیمت کاغذ و مواد اولیه چاپ در ماههای اخیر، صنعت نشر را بیش از هر زمان دیگری تحت فشار قرار داده؛ فشاری که در حوزه کتاب کودک و نوجوان نیز بهوضوح دیده میشود.
دیدارنیوز: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تلاش کرده است با برگزاری نمایشگاه تخصصی کتاب کودک و نوجوان، بخشی از فشار اقتصادی ناشران و خانوادهها را کاهش دهد. نمایشگاهی که به گفته برگزارکنندگان، علاوه بر حمایت از ناشران، تلاشی برای بازگرداندن کودکان به فضاهای فرهنگی و جمعی پس از ماهها دوری از محیطهای آموزشی و اجتماعی است.
مجتبی دانشور، مدیر نظارت، چاپ و توزیع کتاب کودک و نوجوان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در گفتوگو با ایلنا با اشاره به برگزاری این نمایشگاه گفت: «هر سال در اردیبهشتماه درگیر نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بودیم که در دوران کرونا به صورت مجازی برگزار شد و امسال هم به دلیل شرایط خاص و محدودیتها، بخشی از فعالیتها تحت تاثیر قرار گرفت. با این حال تصمیم گرفتیم نمایشگاه تخصصی کودک و نوجوان را از ۳۰ اردیبهشت تا ۱۲ خردادماه در کانون پرورش فکری برگزار کنیم.»
به گفته او، ۵۲ ناشر کودک و نوجوان در این رویداد حضور دارند و تلاش شده ناشران شاخص حوزه کودک در آن شرکت کنند. دانشور توضیح داد: در کشور حدود ۳۰۰ ناشر کودک ثبت شدهاند و در نمایشگاه کتاب تهران نیز حدود ۱۵۰ ناشر حضور داشتند، اما به دلیل محدودیت فضا و همزمانی برخی برنامهها امکان حضور همه ناشران وجود نداشت.
او هدف اصلی نمایشگاه را حمایت از ناشران و کاهش فشار اقتصادی بر صنعت نشر عنوان کرد و افزود: بسیاری از کسبوکارهای فرهنگی در ماههای اخیر آسیب دیدهاند. در چرخه معمول فروش کتاب، بازگشت سرمایه چند ماه طول میکشد، اما در نمایشگاهها ناشر میتواند بدون واسطه کتاب را مستقیم به مخاطب عرضه کند و درآمد فروش سریعتر به دست او برسد.
دانشور همچنین به نقش فرهنگی این نمایشگاه اشاره کرد و گفت: از اسفندماه سال گذشته تا مدتها بسیاری از بچهها کمتر در مدرسه و جمعهای همسالان حضور داشتند. به همین دلیل تلاش کردیم فضایی فرهنگی و اجتماعی برای کودکان ایجاد کنیم؛ مشابه تجربه جشنواره اسباببازی که پس از فروکش کردن کرونا برگزار شد.
اما مهمترین چالش این روزهای بازار کتاب، افزایش قیمتهاست. مدیر نظارت، چاپ و توزیع کتاب کودک و نوجوان کانون گفت: از شهریورماه سال گذشته قیمت کاغذ و مواد اولیه چاپ افزایش شدیدی داشته و همین موضوع قیمت کتاب را بالا برده است. اگرچه هنوز آمار رسمی منتشر نشده، اما برآورد ناشران نشان میدهد قیمت کتاب در شش ماه اخیر بین ۷۰ تا ۹۰ درصد افزایش یافته و در برخی موارد تقریبا دو برابر شده است.
به گفته او، طبیعی است که در چنین شرایطی کتاب و محصولات فرهنگی در نخستین ردیف حذف از سبد خانوار قرار بگیرند: خانوادهها وقتی با افزایش هزینههای زندگی روبهرو میشوند، ابتدا هزینههای فرهنگی را کاهش میدهند و این موضوع مستقیما بر آینده فرهنگی جامعه تاثیر میگذارد.
دانشور تاکید کرد: کانون پرورش فکری تلاش کرده بخشی از این فشار را از طریق توسعه کتابخانهها و برنامههای فرهنگی جبران کند. یکی از وظایف کانون این است که دسترسی ارزانتر کودکان به کتاب را فراهم کند. کتابخانههای کانون و عضویت کودکان در این مراکز میتواند بخشی از این کمبود را جبران کند.
در عین حال، آمارهای حوزه نشر کودک همچنان نگرانکننده است. به گفته دانشور، سال گذشته حدود ۳۰ میلیون نسخه کتاب کودک و نوجوان در کشور منتشر شده که به معنای انتشار تنها حدود ۱.۵ جلد کتاب به ازای هر کودک ایرانی در طول یک سال است؛ آماری که به گفته کارشناسان فاصله زیادی با استانداردهای جهانی دارد.
بررسی آمارهای بینالمللی نشان میدهد بازار کتاب کودک در بسیاری از کشورهای جهان یکی از مهمترین بخشهای صنعت نشر محسوب میشود. در بریتانیا سالانه بیش از ۶۳ میلیون نسخه کتاب کودک فروخته میشود و کتاب کودک حدود یکسوم کل بازار نشر این کشور را تشکیل میدهد. همچنین هر سال حدود ۱۰ هزار عنوان جدید کتاب کودک در بریتانیا منتشر میشود.
مطالعات «نشنال لیتراسی تراست» در بریتانیا نشان میدهد بیش از ۸۶ درصد کودکان و نوجوانان این کشور حداقل یک کتاب شخصی در خانه دارند و برخی دانشآموزان بریتانیایی در طول سال بیش از ۲۰ کتاب مطالعه میکنند.
در کشورهای شمال اروپا نیز وضعیت مطالعه بسیار بالاتر از میانگین جهانی است و بیش از ۷۰ درصد مردم در کشورهایی مانند نروژ، سوئیس و دانمارک سالانه دستکم یک کتاب میخوانند.
در آمریکا نیز کتاب کودک یکی از سودآورترین بخشهای صنعت نشر به شمار میرود و ارزش بازار جهانی کتاب کودک در سالهای اخیر به حدود ۱۲ میلیارد دلار رسیده است. بسیاری از مدارس و کتابخانههای عمومی در آمریکا و اروپا برنامههای مستمر کتابخوانی برای کودکان دارند و دولتها سرمایهگذاری گستردهای روی ترویج مطالعه انجام میدهند.
کارشناسان حوزه کودک معتقدند تفاوت اصلی ایران با کشورهای موفق در حوزه کتاب کودک، تنها در تعداد کتابها نیست؛ بلکه در میزان سرمایهگذاری روی کتابخانههای عمومی، دسترسی ارزان کودکان به کتاب، برنامههای ترویج مطالعه در مدارس و حمایت پایدار از ناشران کودک است.
دانشور نیز با تاکید بر همین موضوع میگوید: وضعیت کتاب کودک نسبت به برخی حوزههای دیگر نشر بهتر شده و خانوادهها امروز بیشتر به کودک اهمیت میدهند، اما همچنان سرانه مطالعه کودک پایین است و این حوزه نیازمند حمایت جدی دولت و سرمایهگذاری بیشتر است؛ چرا که کتاب کودک مستقیما با خلاقیت، آموزش و آینده نسل جدید ارتباط دارد.
